ӘМИРХАН ЕНИКИның «БАЛА» хикәясенә күзәтү

Әмирхан Еникинең «Бала» хикәясе — сугыш чорының салкын чынбарлыгында кешелек җылысы сүнмәвен күрсәткән тирән мәгънәле әсәр. Автор фронт шартларында да йөрәкнең йомшаклыгын, мәрхәмәт һәм ата хисләренең көчле булуын ача. Зариф белән бала очрашуы аша без сугышның фаҗигасен генә түгел, ә тормышка, өметкә һәм кешелеклелеккә булган ышанычны да күрәбез.

1. 1941 елда язылган «Бала» хикәясе сугыш чоры прозасының матур үрнәкләреннән санала. 

2. Әсәрнең төп идеясе: яшәүне һәм үлемне мәгънәле итүче бердәнбер хакыйкать ул – туган ил, торган җир, сөйгән яр, бала.

3. Темасы – сугыш шартларында кешелеклелек, мәрхәмәтлелек.

4. Әдип еш кына табигать күренешләре аша төп геройның яисә авторның эчке дөньясын, аның хисләрен тасвирлый. Мәсәлән, хикәянең беренче юлларында ук, «урман, үз-үзен тыңлагандай, хәрәкәтсез һәм тып-тын». Сугыш тематикасында табигатьне җанландыру аеруча еш очрый. 

5. Туфан Миңнуллин Ә. Еники иҗаты турында болай дип яза: «Кирәк бит шундый осталык – махсус бәйләнеп тә, бер генә дә җитешмәгән ягын табып булмый. Һәр хикәядә фикер тирәнлеге һәм төгәллеге, һәрбер җөмлә камил һәм тәэссирле, һәрбер сүз үз урынында».

Зариф

Автор Зарифны «бер алмаз бөртеге» белән чагыштыра. Ул сугышчы гына түгел, Зариф иң элек – кеше, шуңа күрә боерык турында уйласа да, баланы ташлап китә алмый. Гомумән, бала белән очрашу аны тормышка яңача карарга мәҗбүр итә. Бала – Зарифны сынау өчен бирелгән образ. Солдат анда үз кызын – Фәридәне күрә. Шуңа да ул аның йөрәгенә үтеп кереп, тирән эз калдыра. Зариф кызны коткарганда, без аның кешелеклелек сыйфатын күрәбез. Зариф:

– яхшылык эшләгәндә куркуын оныта;

– кешелеклелек символы;

– сугыш чорында үзенең вазифасын үтәүче батыр солдат;

– әти кеше, шуңа күрә җаваплы;

– намуслы һәм мәрхәмәтле.

Бала

Ул – сугыш фаҗигасенең иң аяныч корбаны. Ул шул ук вакытта киләчәккә өмет символы. Әсәрдә бала һәрвакыт үзенең сүзләрен һәм гамәлләрен гади һәм ихлас итеп әйтә, шуңа күрә аның сүзләре, «зур соры күзләре белән Зарифка исе китеп карап торуы» солдат өчен якын. Бала кызылармеецка сугышның аяныч елларында яшәүнең асыл кыйммәтләрен аңлата, исенә төшерә.

Кыз югалса да, елап йөрми. Әлеге вакыйга аның рухи яктан көчле икәнен күрсәтә. Кызның ялгыз, ярдәмгә мохтаҗ булуы укучыда кызгану хисе уята. Бала:

– Зарифның кешелеклелек сыйфатларын сынаучы образ;

– тормыш дәвамы;

– гаепсез һәм ышанучан «өч-дүрт яшьлек кыз»;

– дөньяны тулы ышаныч белән кабул итүче сабый.

 Төп инсайтлар

1. Кешелеклелек сугыштан да көчлерәк.

Зариф боерыкны бозып булса да, баланы коткара.

Insight: Кайвакыт иң дөрес карар ул – кешелекле булу.

2. Әти кешенең йөрәге һәрвакыт йомшак.

Зариф баланы күтәргәч, үз кызы Фәридәне искә төшерә.

Insight: Ата-ана мәхәббәте чиксез.

3. Сугышта да тормыш дәвам итә.

Пулялар очса да, бала – киләчәк символы.

Insight: Яшәүгә өмет һәрвакыт бар.

4. Кечкенә изгелек – зур батырлык.

Зариф сугыш кырында баланы коткара.

Insight: Батырлык корал гына түгел, янәшәдәгеләргә мәрхәмәтлек тә.