«ЭЧКЕ «ТИК-ТАК» РЕЖИМЫНДА»

Кайчак минем вакыт өстәлдәге сәгатькә сыеп бетми. Хәер, ә нәрсә ул сәгать?! Аерым берәмлекләрне күрсәтүче арадашчы?! Иң төгәл сәгать – безнең һәрберебезнең эчендә текелдәүче механизм. Аны биологик сәгать дип йөртәләр гадәттә.

«Җанның яше юк, һәм мин вакыт агышының ни өчен безне шулай борчуын аңламыйм». Пауло Коэльо

Биологик сәгать ул – кешенең эчке ритмы. Йокы басу, ашыйсы килү, үзеннән-үзе активлык арту, арып китү... Идеаль яшәү рәвеше, әлбәттә, әнә шул ритмнарга буйсынганда гына килеп чыга. Тик күп вакыт безгә диварлардагы циферблатлы сәгатьләргә тәңгәлләшергә туры килә шул. Иртәнге 08:00 сәгатькә укырга (эшкә) барырга кирәк, 18:00дә эш көне бетә, төшке ашны 12:30-13:30га дип билгеләгәннәр. (Ә минем әле сәгать 14:00 дә генә ашыйсым килә һәм активлыгым кичке якта гына башлана!!!) Димәк, беренче нәтиҗә: безнең биологик сәгатьләргә социаль режим күп очракта туры килми, һәм без, үзебезне сындырып булса да, аңа җайлашырга тиеш.

Тәүлекне 24 сәгатькә бүлеп карау бөтен бер цивилизациянең уртак килешүе. (Әле ярый!) Ә җирдә яшәүче организмнарның эчке тәүлек ритмы төрлечә. Мәсәлән, үсемлекләр өчен тәүлек 23-28, хайваннар өчен 23-25 сәгатькә бүленгән.

«Тургай»лар һәм «ябалаклар»

Һәр кошның үз җыры дигәндәй... Без барыбыз да кошлар нәселеннән! «Тургайлар» – кичке уннан да калмый йокларга ятып, әтәч белән бергә уянучылар. Аларда көч, эмоцияләр иртәнге якта ташып тора. «Ябалаклар» – кичкә «җайлашучылар». Иртән йокыдан тору аларга бик авыр бирелсә дә, кичен алар активлаша, төннең беренче яртысына кадәр рәхәтләнеп иҗат итә. Урталыкта яшәүчеләр дә бар. «Күгәрченнәр» дип атыйлар аларны.

Рузалия Хөсәенова, терапевт:

Ашау, зарядка ясау, актив рәвештә хәрәкәт итү – барысын да биологик сәгатьләргә туры китереп эшләү хәерле. Эш сайлаганда да - «тургай»мы син, әллә «ябалак»мы, болар барысы да исәпкә алынырга тиеш. Кеше организмының эчке ритмы бозылу йокысызлыкка, иммунитетның көчсезләнүенә, неврозларга, язва авыруларына сәбәпче булырга мөмкин. Психологик проблемалар, авырулар биологик ритмның «тышкы» сәгать белән туры килмәвеннән барлыкка килә. Кайвакыт гастриттан яки депрессиядән арыну өчен генә булса да, тәүлектәге яшәү ритмын үзгәртергә мөмкин.

Безне нәрсә «дөресли»?

Эчке «тик-так»ыбызның формалашуы тирәлеккә һәм яктылыкка бәйле. Нәкъ менә Кояш һәм Ай яктылыгы безне «дөресләп» тора. Бу урында үзеннән үзе әбиләр сөйләгән сүз искә төшә: «Кояш белән ят, кояш белән тор, балам...» Кошлар да нәкъ шулай. Кояшка карап яз көне туган якка кайтырга чыгалар. Төнлә яшәүчеләргә вакытны Ай яктысы күрсәтә. Галимнәр бер кызык ачыш ясаган: әгәр кешене яктылыктан изоляцияләсәң, ул 25 сәгатьле тәүлек ритмына күчә икән. Сукыр кешеләр шулай яши дә инде. Һәм һәр 25нче көндә аларның көне белән төне бутала.

Алда беренче нәтиҗә ясалган иде инде. Икенче нәтиҗә: табигатьтә һәр җан иясе биологик сәгатьләргә буйсынып яши һәм һәркемнең ул үзенчә. Шуңа стенадагы сәгатеңә түгел, үз вакытыңа тәңгәлләш. Ә «артта калган» яки «алга йөгергән»нәрне ничек төзәтергәме? Берничек тә... Чөнки вакыт безгә түгел, без вакытка буйсынабыз.

Биологик ритмнан «тайпылучыларга» берничә киңәш:  

1.Кояш яктысы баш миен активлаштыра, көн дә бер үк вакытта һәм иртәрәк уянырга тырыш. 2. Кайчан йокың килә, шунда гына йокларга ят.

  1. Көндез озаклап черем итәргә ярамый.

  2. Йокларга бер сәгать кала, авыр эш эшләмәскә, организмга ял бирергә кирәк. Еш оештырылган шау-шулы уик-эндлар да биоритмнарны бозарга мөмкин. Төннәрен йоклагыз, кыскасы!


Майя, йог:

Кеше организмының табигый режимнары болайрак төзелгән:

04:00-05:00 Организм уянырга әзерләнә, канга активлык инъекциясе тарала.

06:00 Йокыдан торыр өчен менә дигән вакыт! Матдәләр алмашы нормага салына, тәнгә яңа энергия запасы туплана.

07:00 Организм иртәнге ашны кабул итәргә әзер. Иртәнге аш бик туклыклы булырга тиеш, чөнки иртән кабул ителгән ризык – энергиягә, ә кичке ризык майга әйләнә.

08:00 Тәннең авыртуны тоя торган «нәзберек» сәгате.

09:00 Йөрәк-кан әйләнеше системасының яхшы эшләгән вакыты.

10:00 Хәтер яхшыра, игътибарлылык һәм зирәклек таләп иткән эшләргә тотыну хәерле.

11:00 Акыл эшчәнлеге арта.

12:00 Төшке ял вакыты. Ашказаны ризыкны әйбәт эшкәртә, ә баш миенә кан начар килә, шуңа азрак ял итеп алырга кирәк.

13:00-14:00 Игътибар һәм җәһәтлек кими. Төштән соң ике сәгать без үзебезне «җыя алмый» йөрибез. Бу вакыттагы 30 минутлык йокы гомерне озынайтырга мөмкин!

15:00 Организм яңадан активлаша.

16:00-17:00 Спорт белән шөгыльләнү өчен менә дигән вакыт. (Спортта дөньякүләм рекордлар нәкъ менә шушы сәгатьләрдә куела.)

18:00 Кичке аш.

19:00-20:00 Кан басымы төшә, эш көне тәмам. Организмның кабул ителгән даруларга бик сизгер вакыты.

21:00 Ашамаска! Бу вакытта кабул ителгән ризык иртәнгә кадәр эшкәртелмәячәк.

22:00-23:00 Тәннең йокысы килә! Йокы гормоны мелатонин бүленеп чыга.

24:00 Төн уртасында яралар тизрәк төзәлә, чөнки күзәнәкләр тизрәк бүленә.

01:00 Кеше тирән йокыга тала.

02:00-03:00 Организмның салкынны тоючанлыгы арта. Бу вакытта юлда аварияләр күбәя, чөнки игътибарлылык бөтенләй югала.

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 21 сентябрь 2019 - 20:55
    НИГЕЗ ЙОРТ Сания карчыкның бәгыренә төшкән сагыш иксез-чиксез иде. Бу сагышны бер генә үлчәмгә салып та, бер генә бизмәнгә куеп та булмыйдыр. Ул аны гүя утырган эскәмиясенә мәңгелеккә беркетеп куйган да үзе башка җаннар эзләп китеп барган. Шуңа күрәдерме, Саниянең күңеленә авыр булса да, аның җаны тыныч иде...
    2623
    1
    55
  • 22 сентябрь 2019 - 14:14
    ВӘСИЛӘ Күпләр өчен мәктәпнең ямен алып китте Вәсилә апалары. Шул китүеннән башка килә алмады Вәсилә яраткан мәктәбенә. Авыр чир утыз ике яшьлек чибәр хатынны, аяктан яздырып, урынга беркетте. Көннән көнгә сүнә барды Вәсилә, корый барды. Хастаханәдә дә аңардан тиз баш тарттылар. Үзенә берни әйтмәсәләр дә, табиблар Вәсиләнең ире Ниязны ачыктан-ачык кисәттеләр: “Без ярдәм итәрлек түгел...” Бианасы Кәримә карчык киленен им-томлап та карады. Тик Вәсиләне аягыннан еккан авыр чир китәргә килмәгән иде шул. Айлар буе ятты да ятты урында Вәсилә. Берни аңламаган биш яшьлек кызы Ләйлә белән аңардан да кечерәк улы Фәрит кенә: “Әни, тор инде. Кайчан мәктәпкә барасың?”, - дип җанын кыйдылар.
    2075
    1
    25
  • 26 сентябрь 2019 - 15:08
    ПЕРӘ Вәсил бүген дә иртә таңнан, әнисе урыныннан кузгалып кыштыр-мыштыр йөри башлауга ук, йокысыннан торып утырды. Әнә ул инде кичтән үк әзерләп куелган утыннарны мичкә тутырып, ут үрләтеп җибәргән, сыерны савып кереп, сөтен дә сөзеп куйган. Менә хәзер самавырга чиләктән су салыр, торбасына яңа өлгергән кузлы күмерләрне өстәп җибәрер. Мичтә дөрләгән ялкынга, самавыр торбасы «тәрәзәчек»ләреннән күз кыскан кузларга карап утырырга ярата ул. Улының иртәләрен әнә шулай онытылып, утларны күзәтеп утыруын әнисе сизми диярлек. Сизеп тә игътибар итмиме? Комачауламагач, ярый, утырсын инде, ихтыяры, дияме?
    1842
    0
    14
  • 12 октябрь 2019 - 11:30
    БУШ ЙОРТ Туганыннан артык күреп яраткан күршесе Зөһрә карчык үлеп, өч-дүрт ел үтүгә, аның өен авылның теге башында яшәгән ике балалы, яше утыздан арткан Зөлфәт сатып алгач, ялгызы яшәп яткан Гөлсемнең тынычлыгы югалды. Зөлфәтнең авыл халкына ясаган этлекләрен күреп-ишетеп белгән хатын, яңа күршеләре белән бик якыннан аралашмаса да, йорт-бакчалары терәлеп торгач, алардан качып та яши алмады.
    1799
    0
    15
  • 10 октябрь 2019 - 16:48
    ТУКТАЛЫШ “Тизрәк! Тизрәк!..” Кыска гына мизгелгә аңына килгән Айдар үз янында кайнашкан ак халатлы кешеләрнең кем икәнлеген дә, кая ашыкканнарын да аңламыйча, бөтен тәненә таралган кискен авыртудан тагын аңын җуйды... Тукталышта юл аша чыгарга басып торганда килеп бәрелгән машинаны ул хәтерләмәде. Изелгән аякларын бот төбеннән кисәчәкләрен белми иде әле утыз тугыз яшьлек авыл укытучысы...
    1715
    2
    24

  • 23 сентябрь 2019 - 15:32
    ЖВАЧКА: "БҮГЕН МИНЕМ ТУГАН КӨН!" Бүген без көненә берәр пачка чәйни торган ЖВАЧКАның туган көне. Аңа ничә яшь дип уйлыйсыз? Ничек уйлап тапканнар? Хәзер беләбез!
    147
    0
    0
  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    215
    0
    2
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019