«15 ЯШЕМ ТУЛГАНЧЫ КӨТТЕМ...» 

Мин кечкенәдән әнидән эт сорый идем. 15 яшемә кадәр ел саен туган көнемә бер генә бүләк көтеп яшәдем – үз этем булуын.

Әмма без зур гаилә белән яшибез, дәү әнием дә безнең белән яши. Ә ул этләрне яратмый, мөселманнарга бит йортта эт тотарга кушмаган. Шуңа күрә әни дә аңа каршы бара алмады. Ә миңа әйтә килде: «Менә, син зур үскәч, үзең ашата, карый ала башлагач, алып бирербез». Шул хыял белән «зур үскәнче» яшәдем: телевизорданмы, урамдамы берәр кешенең эте белән барганын күрсәм, күз яшьләремне тыя алмыйм гына бит. Болай үрсәләнүемне күреп, әни бик борчыла иде. Менә шулай 15 яшемә җиттем.

Ниһаять, әни ризалыгын бирде! Һәм мин, көн саен Интернетка кереп, игъланнар укый башладым. Белмим, ник алайдыр, әмма әни белән безнең яраткан токым бер үк – спаниель булып чыкты. Нәкъ менә шундый эт алырга карар кылдык. Һәм, көннәрдән бер көнне, без «үзебезнең эт»не таптык. Бер апага барып, 1,5 айлык кечкенә генә «рус спаниеле» токымлы көчек сатып алдык. Хәзер инде Бингога 3 яшь һәм мин ансыз тормышымны күз алдыма да китерә алмыйм.

Этне режимга өйрәтергә кирәк

Мин аңа кибеттән сатып алган ит, өйдә пешергән боткалар ашатам. Рационына яшелчәләр дә өстим: кәбестә, кишер, җәй көне – кабачоклар (ташкабак), чи кыяр, помидор. Ләкин шуны онытмаска кирәк: эт рационындагы яшелчәләрнең тәүлек эчендәге нормасы 20%тан артып китәргә тиеш түгел. Һәр этне көнгә ике тапкыр үз вакытында ашатырга кирәк. Әйе, нәкъ менә вакытын белеп. Иртән, кичен билгеләнгән бер вакытта ашатам мин Бингоны. 15 минутта ашадымы, юкмы, алдындагы ризыкны алып куям. Болай эшләгәндә, эт вакытлы-вакытсыз тукланмый, билгеле бер ритмга көйләнә. Бу бик мөһим.

Урамнан кергәч – ваннага!

Этемне зоокибетләрдә сатыла торган махсус шампуньнар белән юам. Әмма еш юындырырга ярамый, юкса, аның тәнендәге тирене саклый торган май катламы юыла, тән тиресе артык нык кипшерә һәм бозылырга да мөмкин. Шуңа күрә, мин Бингоны нык керләнгәч кенә юындырам. Елга иң күбе 5 тапкыр. Белгечләр дә шулай киңәш итәләр. Сүз шампунь белән юу хакында бара. Ә гадәти су белән, сабынланмыйча гына, һәр «прогулка»дан соң юынабыз. Нәкъ гигиена таләп иткәнчә, Бингоның тәпиләре, корсагы, колаклары (фотодан күрәсез, алар бик озын) юыла. Юганнан соң, йонын махсус тарак белән тарыйм.

Хуҗа берәү генә!

«Рус спаниеле» токымын эт ияләре телендә «компаньон» дип йөртәләр. Бу – гаиләдә яшәргә тиешле, аралашучан, актив токым. Хәтта бер урындыктан икенчесенә күчеп утырсаң да, ул, синең артыңнан килеп, янәшәңә урнаша. Сине бер дә күз уңыннан җибәрми.

Мин, хуҗасы буларак (ә эт бер генә кешене «хуҗасы» дип саный), аның өчен иң әһәмиятле кеше. Мин аннан башка тора алмаган кебек, ул да миннән башка яши алмый. Бер ел элек сукыр эчәгемә операция булды, 2 атна хастаханәдә ятып чыктым. Бинго бик авыр кичерде безнең аерылышуны. Икенче атна ахырына ашаудан калып, йөткерә дә башлаган иде хәтта.

Ул дөньяга нинди күзләр белән карый?

Этне алганнан соң, аның беренче елы – иң әһәмиятлесе. Беренче елда этнең күзенә дөнья ничек күренә, калган тормышында да ул әйләнә-тирәне шул тәэсирләре аша кабул итәчәк. Шуңа да этне әйләнә-тирә мохит, җәмгыять шартларына балачактан ук өйрәтергә кирәк. Мөмкинлек булган саен, аны үзегез белән алыгыз. Урамга йөрергә чыгу гына түгел, гомумән, кеше арасында булу турында бара сүз. Эт баласы дөньяны күрергә тиеш: машиналарны, автобусларны, төрле-төрле кешеләрне, башка җан ияләрен. Һәртөрле тавышлар да таныш булырга тиеш аңа: машина сигнализациясе, поезд тавышы, сыбызгы авазы һ.б.

Дөрес эшлисең!

Без өйрәнә торган техника «кликер тренинг» дип атала, ул уенга һәм хуҗа белән эт арасындагы дустанә мөнәсәбәтләргә корылган. Кликер – кечкенә генә җайланма, махсус төймәсенә баскач, чиртүгә охшаган тавыш чыгара ул. Эт өчен «дөрес эшлисең» дигән сигнал. Күнекмәне тиешенчә ясаганнан соң, кликер төймәсенә басасың һәм этеңә тәмле әйбер каптырасың. Шуннан ул бу тавышны ашау белән бәйләп карый башлый һәм нәрсә эшләргә дип, колакларын торгызып, әзер булып тора.

Трюкларны күбесенчә Интернеттан табып, ә кайберләрен инструкторлар булышлыгы белән өйрәнәбез. Ветеринар академия территориясендәге күнегүләр мәйданчыгына йөрибез. Без шөгыльләнә торган фристайлдан (этләр белән бию) кала да, бик күп кызыклы кинологик күнекмәләр бар. Мәсәлән, ОКД (русча әйтсәк, общий курс дрессировки була инде ул). Бу әзерлек курсларында өйрәнелә торган төп кагыйдәләрне һәр акыллы эт белергә тиеш.  Башка кызыклы күнекмәләр: аджилити (эт төрле киртәләрне кичеп, барьерлардан сикерергә һәм трасса үтәргә өйрәнә), фризби (оча торган тәлинкәне сикереп тотарга өйрәнә), IPO. Соңгысы киләчәктә полициягә эшкә урнашачак этләр өчен махсус курс кебегрәк.

Бинго балаларны ярата

Безнең мәктәпләрдә, зоопаркта, балаларга багышланган бәйрәмнәрдә, инвалид балалар алдында чыгышлар ясаганыбыз бар. Бинго бик яратып йөри аларга. «Зубастик» дигән кинологлар клубы төркеме белән йөрибез. Төркемдәге малайлар-кызларның күбесе мәктәп укучылары, ә этләре урамнан алып кергән «дворняжка»лар. Алар да, затлы токымлы этләр белән бергә, бәйгеләрдә катнашып, беренче урыннарны яулыйлар. Ышанып әйтә алам: этнең нинди токымнан булуы иң мөһим шарт түгел, иң мөһиме – кешенең үз этенә вакыт бүлә белүе, аңа күңелен баглавы, яратуы.

Минем уемча, балаларда хайваннарны ярату хисен кечкенәдән тәрбияләргә кирәк. Дүрт аяклы җан ияләрен рәнҗетмәскә өйрәнү, аларның язмышы өчен җаваплы булу әллә ни кыен эш түгел бит. Яратыгыз үз этләрегезне, өйрәтегез аларны, алар, нинди генә токымнан булсалар да, барысы да бик акыллы, булдыклы, аларга игътибар һәм сезнең ышанычыгыз гына кирәк.

P.S.: Сер итеп кенә әйтәм: дәү әнием дә (безгә сиздермәскә тырыша үзе) Бингоны бик ярата хәзер. Ул авырып киткәч, «Балакаем» дип, этебез өчен бик кайгырып йөрде. Без өйдә булмаганда, аны тәмле ризыклар белән дә сыйлый әле ул.

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 21 сентябрь 2019 - 20:55
    НИГЕЗ ЙОРТ Сания карчыкның бәгыренә төшкән сагыш иксез-чиксез иде. Бу сагышны бер генә үлчәмгә салып та, бер генә бизмәнгә куеп та булмыйдыр. Ул аны гүя утырган эскәмиясенә мәңгелеккә беркетеп куйган да үзе башка җаннар эзләп китеп барган. Шуңа күрәдерме, Саниянең күңеленә авыр булса да, аның җаны тыныч иде...
    2365
    1
    48
  • 22 сентябрь 2019 - 14:14
    ВӘСИЛӘ Күпләр өчен мәктәпнең ямен алып китте Вәсилә апалары. Шул китүеннән башка килә алмады Вәсилә яраткан мәктәбенә. Авыр чир утыз ике яшьлек чибәр хатынны, аяктан яздырып, урынга беркетте. Көннән көнгә сүнә барды Вәсилә, корый барды. Хастаханәдә дә аңардан тиз баш тарттылар. Үзенә берни әйтмәсәләр дә, табиблар Вәсиләнең ире Ниязны ачыктан-ачык кисәттеләр: “Без ярдәм итәрлек түгел...” Бианасы Кәримә карчык киленен им-томлап та карады. Тик Вәсиләне аягыннан еккан авыр чир китәргә килмәгән иде шул. Айлар буе ятты да ятты урында Вәсилә. Берни аңламаган биш яшьлек кызы Ләйлә белән аңардан да кечерәк улы Фәрит кенә: “Әни, тор инде. Кайчан мәктәпкә барасың?”, - дип җанын кыйдылар.
    1806
    1
    23
  • 26 сентябрь 2019 - 15:08
    ПЕРӘ Вәсил бүген дә иртә таңнан, әнисе урыныннан кузгалып кыштыр-мыштыр йөри башлауга ук, йокысыннан торып утырды. Әнә ул инде кичтән үк әзерләп куелган утыннарны мичкә тутырып, ут үрләтеп җибәргән, сыерны савып кереп, сөтен дә сөзеп куйган. Менә хәзер самавырга чиләктән су салыр, торбасына яңа өлгергән кузлы күмерләрне өстәп җибәрер. Мичтә дөрләгән ялкынга, самавыр торбасы «тәрәзәчек»ләреннән күз кыскан кузларга карап утырырга ярата ул. Улының иртәләрен әнә шулай онытылып, утларны күзәтеп утыруын әнисе сизми диярлек. Сизеп тә игътибар итмиме? Комачауламагач, ярый, утырсын инде, ихтыяры, дияме?
    1704
    0
    12
  • 10 октябрь 2019 - 16:48
    ТУКТАЛЫШ “Тизрәк! Тизрәк!..” Кыска гына мизгелгә аңына килгән Айдар үз янында кайнашкан ак халатлы кешеләрнең кем икәнлеген дә, кая ашыкканнарын да аңламыйча, бөтен тәненә таралган кискен авыртудан тагын аңын җуйды... Тукталышта юл аша чыгарга басып торганда килеп бәрелгән машинаны ул хәтерләмәде. Изелгән аякларын бот төбеннән кисәчәкләрен белми иде әле утыз тугыз яшьлек авыл укытучысы...
    1529
    2
    22
  • 17 сентябрь 2019 - 10:59
    УКЫТУЧЫЛАР КӨНЕНӘ ШИГЫРЬЛӘР Шытым салып нәни йөрәгемә, Белем дөньясына озатучы. Һәр уңышым саен сөенүче Бары Сез ул, минем Укытучым!
    1441
    0
    0

  • 23 сентябрь 2019 - 15:32
    ЖВАЧКА: "БҮГЕН МИНЕМ ТУГАН КӨН!" Бүген без көненә берәр пачка чәйни торган ЖВАЧКАның туган көне. Аңа ничә яшь дип уйлыйсыз? Ничек уйлап тапканнар? Хәзер беләбез!
    129
    0
    0
  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    199
    0
    2
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019