ШҮРӘЛЕ МИФЛАРЫНДА НИНДИ МӘГЪНӘ ЯТА?

Татар халык авыз иҗатында иң серле һәм истә кала торган образларның берсе – Шүрәле. Ул гади генә әкият герое түгел, ә урман рухы, табигать һәм кеше арасындагы мөнәсәбәтләрне чагылдырган тирән мәгънәле символ.

Борынгы риваятьләр аша без ата-бабаларыбызның дөньяга карашын, куркуларын һәм акылын күрәбез. Шүрәле турында иң киң таралган мифларның берсе – аның урман хуҗасы булуы. Имеш, ул агачларны, җәнлекләрне саклый, ә урманга хөрмәтсез караган кешеләрне җәзага тарта: юлларын бутый, адаштыра. Шуңа күрә элек кешеләр урманга кергәндә сак йөрергә, тавышланмаска, табигатьне рәнҗетмәскә тырышкан.

Иң мәшһүр риваять исә, әлбәттә, Шүрәленең кешеләрне кытыклап көлдерүе турында. Ул кешене тотып ала да, туктамыйча кытыклый. Бу куркыныч та, бер үк вакытта кисәтү дә: урманда ялгыз йөрмә, сак бул.

Шүрәленең кыяфәте дә гадәти түгел. Риваятьләрдә ул озын буйлы, ябык, кайчак мөгезле итеп сурәтләнә. Аның кулында бер генә озын бармак булуы турында да сөйләнә – имеш, ул шул бармагы белән кытыклый. Бу детальләр образны тагын да серлерәк һәм куркынычрак итә.

 Шул ук вакытта Шүрәле – хәйләкәр зат. Ул кешене алдарга, адаштырырга мөмкин: таныш тавыш белән чакыра, тирән урман эченә алып керә. Әмма риваятьләр күрсәткәнчә, акыллы һәм тапкыр кеше аны җиңә ала. Димәк, бу образ аша халык зирәклекнең көченә басым ясый.

Кайбер галимнәр фикеренчә, Шүрәле – ул явыз рух кына түгел, ә кешенең куркуын сынаучы символ. Кем курыкмый, югалып калмый – шул исән кала. Бу инде мифның тәрбияви мәгънәсен ача.

 Бүген Шүрәле образы әдәбиятта, сәнгатьтә, балалар әкиятләрендә яши. Әмма аның тамырлары тирәнрәк: ул безгә табигатькә сак караш, куркуны җиңү һәм акыл белән эш итү турында сөйли. Урман серләрен саклаучы бу образ, гасырлар үтсә дә, үзенең әһәмиятен югалтмый.