ШПАРГАЛКА ЯСАУНЫҢ ФАЙДАСЫ БАРМЫ?

Имтихан алдыннан күпләрнең өстәлендә бер үк күренеш: китаплар, дәфтәрләр, төрле төстәге маркерлар һәм кечкенә генә кәгазь битләре. Кемдер аны «коткаручы» дип саный, кемдер кагыйдә бозу чарасы дип карый. Ләкин шпаргалканың бөтенләй башка ягы да бар: аны куллану түгел, ә әзерләү процессы үзе белемне ныгытырга мөмкин.

Бер караганда, шпаргалка ясау вакытны әрәм итү кебек тоелырга мөмкин. Ни өчен артык эшләргә? Әмма психологлар һәм укыту белгечләре әйтүенчә, мәгълүматны сайлап алу, кыскарту һәм үз сүзләрең белән язу – нәтиҗәле ысулларының берсе.

Баш мие артык мәгълүматтан иң мөһимен сайлый

Бүгенге укучылар көн саен зур күләмдә мәгълүмат белән очраша. Дәреслекләр, презентацияләр, интернеттагы материаллар – барысын да хәтердә калдыру мөмкин түгел. Шуңа күрә иң мөһим күнекмәләрнең берсе – кирәкле мәгълүматны аера белү.

Шпаргалка әзерләгәндә нәкъ менә шул процесс башлана. Кечкенә кәгазь битенә бөтен теманы сыйдырып булмый. Шуңа күрә укучы үзенә сораулар бирә:

«Бу темада иң мөһим фикер нәрсә?»
«Кайсы төшенчәне онытырга мөмкинмен?»
«Мин моны ничек кыска һәм аңлаешлы итеп яза алам?»

Шул вакытта укучы материалны механик рәвештә күчерми, ә аны аңлый, анализлый һәм үзләштерә.

Күчереп язу түгел, аңлап эшләү мөһим

Кайберәүләр шпаргалка ясаганда дәреслектәге җөмләләрне генә кечкенә хәрефләр белән язып куя. Мондый ысулның файдасы аз. Чөнки мәгълүматны аңламыйча күчерү хәтерне яхшыртмый.

Ә менә үз сүзләрең белән кыскача аңлату бөтенләй башка нәтиҗә бирә.

Кул белән язуның да үз файдасы бар

Соңгы елларда күпләр мәгълүматны телефонга яки компьютерга теркәргә күнеккән. Әмма кул белән язуның үзенчәлеге бар: кеше язганда мәгълүматны сайлап ала, уйлый һәм эшкәртә.

Әгәр укучы формуланы, кагыйдәне яки билгеләмәне үз кулы белән язып, аны кыска формага китерсә, ул мәгълүмат белән активрак эшли. Нәтиҗәдә, истә калдыру җиңеләя.

Шуңа күрә кайбер укучылар имтиханга әзерләнгәндә зур конспектлар урынына кыскача схемалар, таблицалар һәм шпаргалкалар ясый.

Иң яхшы шпаргалка

Әлбәттә, имтиханда рөхсәтсез шпаргалка куллану – дөрес юл түгел. Ул белемне тикшерү максатын юкка чыгара һәм укучыга өстәмә борчылу китерергә мөмкин.

Ләкин шпаргалка әзерләүнең төп максаты башка булырга мөмкин. Күп очракта укучы аны ясап бетергәннән соң, кәгазьгә карауга ихтыяҗ калмый. Чөнки ул инде иң мөһим мәгълүматны сайлап алган, кабатлаган һәм хәтерендә урнаштырган була.

Белемне ныгытырга ярдәм итә торган шпаргалка ясау өчен берничә кагыйдәне истә тотарга була:

1. Башта теманы аңла.
Укымаган материалны кыскартып язу файда китерми.

2. Төп сүзләрне генә калдыр.
Озын җөмләләр урынына кыска төшенчәләр куллан.

3. Схемалар ясарга өйрән.
Уклар, билгеләр, рәсемнәр хәтергә яхшырак уела.

4. Үз сүзләрең белән яз.
Башкаларның җөмләсен түгел, үз аңлавыңны теркә.

5. Соңыннан үзеңне тикшер.
Шпаргалкага карамыйча теманы сөйләп кара.

Шпаргалка –  ул бары тик имтиханда кулланыла торган кечкенә кәгазь түгел. Дөрес кулланганда, ул укучының фикерләү, анализлау һәм мәгълүматны тәртипкә салу осталыгын үстерә торган бер алымга әйләнә ала.