РУС ЕЛЕ БУЕНЧА БДИДА ИҢ ЕШ ОЧРЫЙ ТОРГАН ХАТАЛАР

2026 елда урыс теле буенча БДИ тапшырган укучылар сүз тамырларын, кушымчаларны һәм суффиксларны язганда ешрак ялгышкан. Федераль педагогик үлчәүләр институты (ФИПИ) белгечләре имтихан эшләрендә очраган иң характерлы хаталарны туплаган.

Гомумән алганда, белгечләр чыгарылыш сыйныф укучыларының орфография буенча әзерлек дәрәҗәсен югары дип бәяли. Шулай да кайбер кагыйдәләр һаман да кыенлык тудыра.

Сүз тамырларындагы хаталар

Иң еш очрый торган хаталарның берсе – сүз тамырындагы сузык һәм тартык авазларны дөрес язмау.

Укучылар, мәсәлән:

• «упомянул» урынына – «упамянул»;
• «помогать» урынына – «помагать»;
• «выражение» урынына – «вырожение»;
• «лагерей» урынына – «лагирей»;
• «период» урынына – «периуд»;
• «отправляет» урынына – «отпровляет»;
• «менталитет» урынына – «минталитет» дип язган.

Шулай ук «колличество» («количество» урынына), «мущина» («мужчина» урынына), «матерьялов» («материалов» урынына), «драмма» («драма» урынына) кебек вариантлар да очраган.

Приставкаларны язганда

Кайбер укучылар приставкаларны һәм приставкадан соң «ы» белән «и» хәрефләрен дөрес кулланмаган.

Мәсәлән:

• «преодолел» урынына – «приодолел»;
• «приобретает» урынына – «преобретает»;
• «сделать» урынына – «зделать»;
• «бесценный» урынына – «безценный».

Суффикслардагы хаталар

Сүз ясагыч һәм форма ясагыч суффикслар да шактый кыенлык тудырган.

Имтихан эшләрендә:

• «далее» урынына – «далие»;
• «теплотой» урынына – «теплатой»;
• «ценность» урынына – «ценнасть»;
• «правильный» урынына – «правельный»;
• «большинство» урынына – «большенство»;
• «неприемлемый» урынына – «неприемлимый»;
• «попробовать» урынына – «попробывать» дип язучылар булган.

Йомшак билге дә бутый

Фигыльләрдә һәм фигыль формаларында «ь» билгесен куллану да хаталарга китергән.

Мәсәлән:

• «решив остаться» урынына – «решив остатся»;
• «каждый любит поваляться» урынына – «каждый любит повалятся»;
• «хочет отказаться» урынына – «хочет отказатся».

Бер «н»мы, әллә икеме?

Бер һәм ике «н» хәрефен язганда да хаталар очраган:

• «данные» урынына – «даные»;
• «жизненного» урынына – «жизненого»;
• «самоотверженность» урынына – «самоотверженость»;
• «сказанные» урынына – «сказанны».

«Не» һәм «ни» белән проблемалар

Укучылар «не» кисәкчәсен кушып яки аерым язганда да ялгышкан.

ФИПИ китергән мисаллар арасында:

• «неудачно выступил» урынына – «не удачно выступил»;
• «не сдавался» урынына – «несдавался»;
• «не до конца» урынына – «недо конца».

Сүз ахырларын язганда

Исемнәрнең, сыйфатларның, саннарның һәм фигыльләрнең кушымчаларында да хаталар бар.

Мәсәлән:

• «о добром отношении» урынына – «о добром отношение»;
• «службу в армии» урынына – «службу в армие»;
• «опыт в общении» урынына – «опыт в общение»;
• «при встрече» урынына – «при встречи».

Бәйлекләр һәм ярдәмлек сүзләр

Кайбер сүзтезмәләр тышкы яктан бер-берсенә охшаганга, укучылар аларны еш бутый.

Мәсәлән:

• «в заключение своего сочинения» урынына – «в заключении своего сочинения»;
• «в течение года» урынына – «в течении года»;
• «вследствие» урынына – «вследствии».

Кушыпмы, аерыммы, әллә сызыкча аша?

Сүзләрнең кушылып, аерым яки дефис аша язылышы да күп сорау тудырган.

Укучылар:

• «подальше» урынына – «по дальше»;
• «потихоньку» урынына – «по тихоньку»;
• «поистине важный» урынына – «по истине важный»;
• «за город» урынына – «загород» дип язган.

Шулай ук «так-же», «подругому», «вобщем», «что бы», «врядли» кебек хаталы язылышлар да очраган.

Иң мәкерле очраклар

ФИПИ белгечләре мәктәптә сирәгрәк өйрәнелә торган, әмма таныш кагыйдәләргә охшаган сүзләргә аерым игътибар итәргә киңәш итә. Нәкъ менә охшашлык укучыны ялгыш юлдан җибәрергә мөмкин.

Мәсәлән, имтиханда:

• «в преддверие» яки «впредверии» – дөресе «в преддверии»;
• «на протяжение» – дөресе «на протяжении»;
• «засчет» – дөресе «за счет» вариантлары очраган.

ФИПИ материаллары күрсәткәнчә, БДИга әзерләнгәндә кагыйдәләрне генә белү җитми: сүзләрнең конкрет язылышына да игътибар итү, еш очрый торган хаталарны аерым өйрәнү файдалы.