КАЗАН КҮГЕ БӨЕК ВАТАН СУГЫШЫ ВАКЫТЫНДА НИ ӨЧЕН ТЫНЫЧ КАЛГАН?

Бөек Ватан сугышы елларында Советлар Союзының күп шәһәрләре дошман бомбалары астында калган. Ә менә Казан, стратегик әһәмияткә ия булса да, зур һава һөҗүмнәреннән сакланып кала. Ни өчен? Бу сорау тарихчыларны да, шәһәр халкын да бүгенгә кадәр кызыксындыра.

Сугыш башлангач, Казан илнең иң мөһим тыл үзәкләренең берсенә әверелә. Бирегә эвакуацияләнгән заводларда фронт өчен самолетлар, снарядлар, дары һәм корал детальләре җитештерелә.

Шуңа күрә Гитлер өчен Казан мөһим максат булып саналган. Әмма шәһәргә һөҗүм итү җиңел булмаган. Казан тирәли көчле һава һөҗүменә каршы оборона урнаштырыла: зенит батареяләре куела. Бу дошман өчен зур куркыныч тудыра.

Моннан тыш, шәһәрнең үзендә дә яшеренү чаралары көчәйтелә. Казанга беренче дәрәҗә серлелек статусы бирелә. Халыкка тәрәзәләрне кара кәгазь белән капларга кушыла. Шәһәр читендә хәтта заводларның ялган макетлары төзелә. Бу дошман разведкасын бутарга тиеш була.

Шулай да немец авиациясе Казанны күз уңыннан ычкындырмый. Сугыш елларында шәһәр өстендә берничә тапкыр разведка очышлары үтә. Аэрофотога төшерелгән кадрларда заводлар, тимер юллар һәм мөһим сәнәгать объектлары ачык күренә.

Совет инженер-конструкторы Илдус Мостюков фикеренчә, бу очышлар диверсияләр өчен мәгълүмат җыю максатыннан башкарылган. Чөнки ул чорда Казанда илнең иң көчле галимнәре тупланган була: монда Сергей Королёв, Андрей Туполев кебек шәхесләр эшләгән. Аларның фәнни эшләнмәләре ракета төзелеше һәм атом физикасы белән бәйле була.

Тарихчылар фикеренчә, немецларның Казанга һөҗүм итмәве берничә сәбәп белән аңлатыла: көчле саклану, ерак ара, зур югалту куркынычы. Кайберәүләр исә шәһәрне бомбага тоту планнары булган, ләкин аларны гамәлгә ашырырга мөмкинлек тумаган, дип саный.

Бер нәрсә ачык: сугыш елларында Казань фронт өчен стратегик әһәмияткә ия булган. Һәм шәһәр күге тыныч калса да, аның заводлары, галимнәре һәм халкы Җиңү өчен көн-төн хезмәт иткән.