ИМТИХАН АЛДЫННАН ИНДЕ ДЕРЕЛДИ БАШЛАГАН ЧЫГАРЫЛЫШ УКУЧЫЛАРЫНА 15 КИҢӘШ

Без еш кына теге яки бу имтиханны ничек тапшырырга һәм төзүчеләрнең «капканнарына» эләкмәскә икәнен сөйлибез. Ләкин чыгарылыш укучыларының психик сәламәтлеге турында да онытмыйк.

1. Үзеңнең әзерлегеңне анализла. Һәм мин монда чиксез пробниклар язу турында әйтмим. Алар төгәл картина бирми. Беренчедән, алар еш кына чын имтиханнан җиңелрәк була. Икенчедән, пробникта син моментның мөһимлеген аңлаудан туган көчле дулкынлану кичермисең. Чынлыкта бу алай ук куркыныч түгел, ләкин бу куркуны бетерү бик авыр.

Мин сиңа үзеңә өч сорау бирергә тәкъдим итәм:

Имтихан турында нәрсә беләсең? Ничек теркәлергә, нинди ручка кулланырга, бланкларны ничек тутырырга, нәрсә алып керергә ярый-ярамый — боларның барысын да беләсеңме? Имтиханга карата нинди хисләр кичерәсең? Дулкынланасыңмы? Үз-үзеңә ышанасыңмы? Сиңа барыберме? Нәрсә куркыта? Бу хакта якын өлкәннәр белән сөйләшү яхшы булыр иде.
Син нәрсә беләсең һәм бу белем сиңа ким дигәндә уртача балл җыярга ярдәм итәчәкме?

2. Ни өчен сиңа имтиханнар кирәк – шуны хәл ит. Син билгеле бер колледжга керергә телисеңме? Мәктәптән тизрәк китәргәме? Хыялдагы вузгамы? Максатыңа синең эчке мотивацияң турыдан-туры бәйле. Ә әти-әниләрнең һәм укытучыларның «басымы» аны алыштыра алмый.

3. Төп борчыган факторларны аерып чыгар. Бу үз көчеңә ышану турында түгел. Бу имтихан шартларында стресс өстәүче әйберләр турында. Сине нәрсә киеренкеләндерә? Чит мәктәпме? Таныш булмаган кешеләрме? Камералармы?

4. Терәк тап. Идеаль вариант – әти-әни. Йоклый алмыйча борчылганда сөйләшә алырлык әни, кычкырмыйча аңлатучы әти. Ләкин әгәр алар ярдәм итә алмаса – башка кешеләрне тап. Бу әби-бабай, дуслар яки хәтта онлайн-чатлар булырга мөмкин.

5. Квадрат буенча сулыш алырга өйрән. 4 секунд сулыш ал, 4 секунд тот, 4 секунд чыгар, 4 секунд тот. Берничә тапкыр кабатла.

6. «5–4–3–2–1» техникасын үзләштер. Алдан күнегергә кирәк. Бу игътибарны борчуны китереп чыгарган уйлардан «хәзерге мизгелгә» күчерә:

5 әйберне күр, 4 әйбергә кагыл, 3 тавыш ишет, 2 ис той, 1 тәм той.

7. Көн тәртибен җайла. Имтихан алдыннан төннәр буе укырга кирәкми. Яхшы йокла, тәмле аша, күбрәк йөр, тыныч режим сакла. Өйдә дә тыныч атмосфера булу мөһим.

8. Спорт белән шөгыльлән. Физик активлык стрессны киметә, эндорфиннар бүленеп чыга.

9. Имтиханны күз алдыңа китер. Алдан уйлап чык: ничек йокларга ятасың, нәрсә аласың, ничек барасың. Бу билгесезлекне киметә.

10. Үзеңне ничек сөендерәчәгеңне уйла. Имтиханнан соң үзеңә бүләк әзерлә: кино, ял, дуслар белән очрашу. Бу мотивацияне арттыра.