GPS ҺӘМ НАВИГАЦИЯ СИСТЕМАЛАРЫ НИЧЕК ЭШЛИ?

GPS (Global Positioning System) һәм навигация системалары безнең көндәлек тормышта зур роль уйный. Алар безгә юл табарга, тирә-юньдә ориентлашырга һәм үзебезнең төгәл кайда булуыбызны белергә ярдәм итә. Әйдәгез, бу системаларның ничек эшләвен адымлап карап чыгыйк.

1. GPS нәрсә ул?

GPS – Җир шарының теләсә кайсы ноктасында объектның урынын билгели торган система. Ул иң элек хәрби максатлар өчен эшләнгән, әмма бүгенге көндә автомобиль навигаторларында, смартфоннарда, фитнес-трекерларда, авиациядә һәм башка өлкәләрдә киң кулланыла.

2. GPS ничек эшли?

GPS системасы өч төп өлештән тора:

• Иярченнәр (спутниклар): Җир орбитасында кимендә 24 иярчен әйләнеп йөри. Алар даими рәвештә Җиргә сигналлар җибәрә һәм бөтен планетаны каплап тора.
• GPS-кабул иткечләр: Иярченнәрдән сигнал ала торган җайланмалар. Болар – смартфоннар, навигаторлар, автомобиль системалары һ.б. Һәр иярчен үзенең кайда урнашуын һәм сигнал җибәрү вакытын хәбәр итә.
• Җирдәге контроль станцияләре: Бу станцияләр иярченнәрнең хәрәкәтен күзәтә, орбиталарын төгәлли һәм системаның дөрес эшләвен тәэмин итә.

3. GPS урынны ничек билгели?

GPS-кабул иткеч үз урынын билгеләү өчен кимендә дүрт иярченнән сигнал алырга тиеш. Һәр иярчен сигнал җибәргән вакытын күрсәтә.

Кабул иткеч сигналның иярченнән үзенә кадәр күпме вакыт баруын исәпли һәм шуның нигезендә араны билгели. Берничә иярченгә кадәрге араларны һәм аларның төгәл координаталарын белеп, җайланма үз урынын исәпләп чыгара.

4. «Тримерия» нәрсә ул?

Тримерия – берничә ноктага кадәрге араларны кулланып, объектның урынын табу ысулы. Күпме күбрәк иярчен сигналы кулланыла, шулкадәр төгәлрәк нәтиҗә була. Гадәттә, дүрт иярчен сигналы төгәл исәпләү өчен җитә.

5. Телефондагы навигация ничек эшли?

Телефонда навигация кулланганда (мәсәлән, Google яки Яндекс.Навигатор), смартфон GPS иярченнәреннән сигнал ала һәм карталар ярдәмендә маршрут төзи.

Навигация түбәндәге этаплардан тора:

• Хәзерге урынны билгеләү – GPS ярдәмендә.
• Маршрут төзү – юллар һәм карталар базасы нигезендә.
• Юл буенча алып бару – реаль вакытта яңартылып торучы күрсәтмәләр аша.

Моннан тыш, заманча смартфоннар башка системаларны да куллана ала: ГЛОНАСС (Россия), Galileo (Европа), BeiDou (Кытай). Шулай ук Wi-Fi, Bluetooth һәм кәрәзле элемтә челтәрләре дә урынны төгәлрәк билгеләргә ярдәм итә, бигрәк тә бина эчендә.

6. GPS төгәллеге

GPS төгәллеге шартларга бәйле. Ачык мәйданда ул гадәттә 5-10 метр тәшкил итә. Ә шәһәрләрдә, биек биналар арасында, сигналлар комачаулаганга, төгәллек 20 метрга кадәр кимүе мөмкин. Мондый очракларда төгәллекне арттыру өчен дифференциаль GPS (DGPS) кулланыла.

7. GPS кайларда кулланыла?

GPS һәм навигация системалары күп өлкәләрдә файдаланыла:

• Автомобильләрдә – маршрут төзү, бөкеләрне урап узу өчен.
• Смартфоннарда – юл табу, геометкалар, спорт кушымталары өчен.
• Авиациядә һәм диңгез навигациясендә – куркынычсыз хәрәкәт өчен.
• Спорт җайланмаларында – ара, тизлек һәм маршрутларны үлчәү өчен.