МОҢСУ БӘЙРӘМ

Диңгез-океаннар бер-берсенә охшамаган төрле җан ияләренә бай. Әмма кешелек өчен дельфиннар аеруча кадерле. Дөнья окенында үзенең интеллекты белән аерылып торган бу җан ияләре галимнәр өчен әле дә кызыклы өйрәнү объекты булып кала. Аңлавыгызча, бүген бөтендөнья китлар һәм дельфиннар көне!


Дельфиннар тавышларын ерак араларга кадәр тарата ала, өстәвенә, соңгы тикшерүләр нәтиҗәсе буларак, дельфиннарның үзара голографик образлар ярдәмендә аралашуы билгеле булган. Тагы бер искиткеч факт: дельфинологлар әлеге акыллы җан ияләре аралашуында сүзләр, фразалар гына түгел, хәтта тулы җөмләләр, абзацлар булуын да исбатлаган.

Кешелек күпме генә бу хайваннарның холык үзенчәлекләрен өйрәнсә дә, күп әйберләр әле һаман сер булып кала бирә. Китлар җырлавы гына да ни тора бит! Өстәвенә, бу җан ияләренең тавышлары депрессиядән тилмерүчеләр өчен релаксация программасына кертелгән.

Әмма бу көн, бәйрәм генә түгел, ә ярдәм сорау вакыты да. Аерым кешеләрнең, акча эшләү максаты белән, әлеге җан ияләрен күпләп аулап, шоу өчен тотуы дельфин, кит һәм башка диңгездә яшәүчеләрнең табигый яшәү рәвешен боза, һәм, гомумән, этик норма кысаларына сыймый. Аларны күңел ачу өчен күпләп тоту нәтиҗәсендә кайбер төрләрнең күпләп юкка чыгуы күзәтелә башлады. Шуңа бәйле, төрле илләрдә аерым диңгез хайваннарын тоту, һәм күңел ачу өчен эксплуатацияләү тыела. Әмма, аерым компанияләр, кешеләр, яшерен юлларын табып, бу җан ияләрен күпләп тотуны дәвам итәләр. Узган елның җәендә Урта Бухтада булган вакыйга да шуңа мисал. Кытай океанариумнарына сату өчен законсыз рәвештә тотылган 12 косатка һәм 90 белуханың язмышы әле дә хәл ителмәгән. Әлеге җан ияләрен, законсыз рәвештә тотылганнарын инде аңлаган килеш тә, кире иреккә җибәрмиләр, алар инде бер елга якын  Урта бухтада урнашкан махсус урында, кысан, уңайсыз шартларда сакланалар. Бу хәл Россиядә генә түгел, ә гомумән, бөтен дөньяда резонанс уятты, күпләп петицияләр, митинглар оештырылды, бөтен дөнья буенча танылган йолдызлар (Леонардо Ди Каприо, Памела Андерсон һ.б.) үз социаль челтәрләрендә бу вакыйганы яктырттылар. Бу вакыт эчендә инде берничә җан иясенең үлүе мәгълүм, әмма, һаман конкрет чара күрелми...

Менә шулай матур бәйрәмнәр күңелсез көн, ай, аннары тулы бер елга әверелә. Мондый хәлләрне булдырмый калуның бары бер юлы гына бар: андый күңел ачу чараларына йөрмәскә, бу бизнесны оештыручыларны баетмаска. Йөрүче, кызыксынучылар булмаса, мондый шоулар да кимер, әкренләп бөтенләй юкка чыгар иде. Һәм аерым петицияләргә үз өлешеңне кертсәң, тагы бер кечкенә булса да, бик мөһим адым булыр иде. Аң бул, дустым! Якты, матур киләчәк бары синең кулда.

 

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 21 сентябрь 2019 - 20:55
    НИГЕЗ ЙОРТ Сания карчыкның бәгыренә төшкән сагыш иксез-чиксез иде. Бу сагышны бер генә үлчәмгә салып та, бер генә бизмәнгә куеп та булмыйдыр. Ул аны гүя утырган эскәмиясенә мәңгелеккә беркетеп куйган да үзе башка җаннар эзләп китеп барган. Шуңа күрәдерме, Саниянең күңеленә авыр булса да, аның җаны тыныч иде...
    2508
    1
    51
  • 22 сентябрь 2019 - 14:14
    ВӘСИЛӘ Күпләр өчен мәктәпнең ямен алып китте Вәсилә апалары. Шул китүеннән башка килә алмады Вәсилә яраткан мәктәбенә. Авыр чир утыз ике яшьлек чибәр хатынны, аяктан яздырып, урынга беркетте. Көннән көнгә сүнә барды Вәсилә, корый барды. Хастаханәдә дә аңардан тиз баш тарттылар. Үзенә берни әйтмәсәләр дә, табиблар Вәсиләнең ире Ниязны ачыктан-ачык кисәттеләр: “Без ярдәм итәрлек түгел...” Бианасы Кәримә карчык киленен им-томлап та карады. Тик Вәсиләне аягыннан еккан авыр чир китәргә килмәгән иде шул. Айлар буе ятты да ятты урында Вәсилә. Берни аңламаган биш яшьлек кызы Ләйлә белән аңардан да кечерәк улы Фәрит кенә: “Әни, тор инде. Кайчан мәктәпкә барасың?”, - дип җанын кыйдылар.
    1951
    1
    24
  • 26 сентябрь 2019 - 15:08
    ПЕРӘ Вәсил бүген дә иртә таңнан, әнисе урыныннан кузгалып кыштыр-мыштыр йөри башлауга ук, йокысыннан торып утырды. Әнә ул инде кичтән үк әзерләп куелган утыннарны мичкә тутырып, ут үрләтеп җибәргән, сыерны савып кереп, сөтен дә сөзеп куйган. Менә хәзер самавырга чиләктән су салыр, торбасына яңа өлгергән кузлы күмерләрне өстәп җибәрер. Мичтә дөрләгән ялкынга, самавыр торбасы «тәрәзәчек»ләреннән күз кыскан кузларга карап утырырга ярата ул. Улының иртәләрен әнә шулай онытылып, утларны күзәтеп утыруын әнисе сизми диярлек. Сизеп тә игътибар итмиме? Комачауламагач, ярый, утырсын инде, ихтыяры, дияме?
    1773
    0
    13
  • 12 октябрь 2019 - 11:30
    БУШ ЙОРТ Туганыннан артык күреп яраткан күршесе Зөһрә карчык үлеп, өч-дүрт ел үтүгә, аның өен авылның теге башында яшәгән ике балалы, яше утыздан арткан Зөлфәт сатып алгач, ялгызы яшәп яткан Гөлсемнең тынычлыгы югалды. Зөлфәтнең авыл халкына ясаган этлекләрен күреп-ишетеп белгән хатын, яңа күршеләре белән бик якыннан аралашмаса да, йорт-бакчалары терәлеп торгач, алардан качып та яши алмады.
    1654
    0
    14
  • 10 октябрь 2019 - 16:48
    ТУКТАЛЫШ “Тизрәк! Тизрәк!..” Кыска гына мизгелгә аңына килгән Айдар үз янында кайнашкан ак халатлы кешеләрнең кем икәнлеген дә, кая ашыкканнарын да аңламыйча, бөтен тәненә таралган кискен авыртудан тагын аңын җуйды... Тукталышта юл аша чыгарга басып торганда килеп бәрелгән машинаны ул хәтерләмәде. Изелгән аякларын бот төбеннән кисәчәкләрен белми иде әле утыз тугыз яшьлек авыл укытучысы...
    1644
    2
    24

  • 23 сентябрь 2019 - 15:32
    ЖВАЧКА: "БҮГЕН МИНЕМ ТУГАН КӨН!" Бүген без көненә берәр пачка чәйни торган ЖВАЧКАның туган көне. Аңа ничә яшь дип уйлыйсыз? Ничек уйлап тапканнар? Хәзер беләбез!
    136
    0
    0
  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    205
    0
    2
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019