МОҢСУ БӘЙРӘМ

Диңгез-океаннар бер-берсенә охшамаган төрле җан ияләренә бай. Әмма кешелек өчен дельфиннар аеруча кадерле. Дөнья окенында үзенең интеллекты белән аерылып торган бу җан ияләре галимнәр өчен әле дә кызыклы өйрәнү объекты булып кала. Аңлавыгызча, бүген бөтендөнья китлар һәм дельфиннар көне!


Дельфиннар тавышларын ерак араларга кадәр тарата ала, өстәвенә, соңгы тикшерүләр нәтиҗәсе буларак, дельфиннарның үзара голографик образлар ярдәмендә аралашуы билгеле булган. Тагы бер искиткеч факт: дельфинологлар әлеге акыллы җан ияләре аралашуында сүзләр, фразалар гына түгел, хәтта тулы җөмләләр, абзацлар булуын да исбатлаган.

Кешелек күпме генә бу хайваннарның холык үзенчәлекләрен өйрәнсә дә, күп әйберләр әле һаман сер булып кала бирә. Китлар җырлавы гына да ни тора бит! Өстәвенә, бу җан ияләренең тавышлары депрессиядән тилмерүчеләр өчен релаксация программасына кертелгән.

Әмма бу көн, бәйрәм генә түгел, ә ярдәм сорау вакыты да. Аерым кешеләрнең, акча эшләү максаты белән, әлеге җан ияләрен күпләп аулап, шоу өчен тотуы дельфин, кит һәм башка диңгездә яшәүчеләрнең табигый яшәү рәвешен боза, һәм, гомумән, этик норма кысаларына сыймый. Аларны күңел ачу өчен күпләп тоту нәтиҗәсендә кайбер төрләрнең күпләп юкка чыгуы күзәтелә башлады. Шуңа бәйле, төрле илләрдә аерым диңгез хайваннарын тоту, һәм күңел ачу өчен эксплуатацияләү тыела. Әмма, аерым компанияләр, кешеләр, яшерен юлларын табып, бу җан ияләрен күпләп тотуны дәвам итәләр. Узган елның җәендә Урта Бухтада булган вакыйга да шуңа мисал. Кытай океанариумнарына сату өчен законсыз рәвештә тотылган 12 косатка һәм 90 белуханың язмышы әле дә хәл ителмәгән. Әлеге җан ияләрен, законсыз рәвештә тотылганнарын инде аңлаган килеш тә, кире иреккә җибәрмиләр, алар инде бер елга якын  Урта бухтада урнашкан махсус урында, кысан, уңайсыз шартларда сакланалар. Бу хәл Россиядә генә түгел, ә гомумән, бөтен дөньяда резонанс уятты, күпләп петицияләр, митинглар оештырылды, бөтен дөнья буенча танылган йолдызлар (Леонардо Ди Каприо, Памела Андерсон һ.б.) үз социаль челтәрләрендә бу вакыйганы яктырттылар. Бу вакыт эчендә инде берничә җан иясенең үлүе мәгълүм, әмма, һаман конкрет чара күрелми...

Менә шулай матур бәйрәмнәр күңелсез көн, ай, аннары тулы бер елга әверелә. Мондый хәлләрне булдырмый калуның бары бер юлы гына бар: андый күңел ачу чараларына йөрмәскә, бу бизнесны оештыручыларны баетмаска. Йөрүче, кызыксынучылар булмаса, мондый шоулар да кимер, әкренләп бөтенләй юкка чыгар иде. Һәм аерым петицияләргә үз өлешеңне кертсәң, тагы бер кечкенә булса да, бик мөһим адым булыр иде. Аң бул, дустым! Якты, матур киләчәк бары синең кулда.

 

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 6 сентябрь 2019 - 14:06
    ӘТИ ЙОРТЫ Гөлсинурга авылда атасыннан мирас булып калган йортлары турында әнисе Сәвия бүген тагын шалтыратты: - Кызым, син кайчан барып рәтләп киләсең инде андагы эшләрне? Эчендәге әйберләрен җыеп түгәргә дә, сатарга кирәк инде өйне. Күпме торыр ул? Болай хуҗасыз килеш торса, тиз черер. Урыны да әйбәт йортның. Авыл уртасында. Хакларның әле әйбәт чагы. Акчасы артык булмас, кирәк җире табылыр.
    4756
    2
    92
  • 8 сентябрь 2019 - 10:29
    ИСКЕ ЙОРТ Яңа йорт салып, анда күченгәнгә тугыз ел үтсә дә, Гайшә карчык түбәләре тишелгән, ишеге кыйшайган, күбесенчә келәт вазифасын үтәгән иске өйне сүтәргә улы Рәискә моңа хәтле һич кенә дә ризалык бирергә теләмәде. Рәис, иске йортны сүтик, дип ничә кат сүз башламасын, Гайшә әби улының игътибарын башка якка бора торды, я аңа бик тә мөһим бүтән эш табып биргәләде.
    2804
    1
    78
  • 5 сентябрь 2019 - 10:08
    ӘНИ, СУ БИР! Зур хастаханәнең реанимация бүлеге янында күн эскәмиягә сеңеп диярлек утырган, ябык гәүдәле, башына ак яулык бәйләгән, моңсу-җитди кыяфәтле карчык яныннан табиблар, шәфкать туташлары тыз-быз үтеп йөри. Инде икенче атна моннан китми диярлек утырган әби аларның барысын да өмет тулы карашы белән каршы ала һәм сагыш белән озатып кала. Шәфкать туташлары... Нинди мәгънәле бу исем! Шәфкатьле!.. Менә берәрсе янына килер дә, әйтер кебек: ”Әбекәй, кызыгыз терелде. Бүген аны өйгә алып кайтып китәрсез”, - дияр кебек.
    2407
    0
    58
  • 24 август 2019 - 18:02
    ӘНИЗӘР (ХИКӘЯ) Алар газета-журнал нәшриятында очраштылар. Әнизәр, бер кочак кәгазь күтәреп лифттан чыгып килгәндә, колагына телефонын “ябыштырган” берәү белән бәрелеште.
    1840
    0
    20
  • 2 сентябрь 2019 - 14:57
    СУКЫР ЯЗМЫШ Электричкада кеше күп түгел. Көпә-көндез ник бушка куалардыр бу кадәр тимер өемен?! Әллә шул кеше юклыккамы – тавыш-тынсыз гына, шыңшып кына йөри ул бүген.
    1545
    0
    18

  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    102
    0
    2
  • 15 август 2019 - 09:28
    142 ЕЛ РӘТТӘН ЯҢГЫРЫЙ ТОРГАН СҮЗ! Нәкъ 142 ел элек, 1877 елның 15 августында Томас Эдисон телефоннан сөйләшкәндә «Hello» («Алло») сүзен кулланырга тәкъдим итә.

    1876 елда Филадельфияның бөтендөнья күргәзмәсендә Александр Белл исемле...
    101
    0
    0
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019