СИХӘТЛЕ СӘХИФӘ: Электрон тәмәке һәм кальян гади тәмәкедән күпкә зыянлырак

Кулына тәмәке тоткан кеше, транспорт тукталышларында тартучылар, шул исәптән пасив тартучылар... Боларның барысына да гадәти әйбергә караган кебек, ияләшеп беттек, бугай. Тик табиблар тынычланырга ярамый, ди. Тәмәке тартуның әллә нинди куркыныч чирләргә алып килгәнлеге турында сөйли. 31 май – Тәмәкедән баш тарту көне. Шул уңайдан, бүген әлеге яман гадәт турында сөйләшәбез.

Бер татып карасаң, ташлавы ай-һай авыр. Яшүсмерләр дә, зурлар кебек буласы килеп, башкалар артыннан куып, тәмәкегә үрелеп карый. Тик башлава җиңел булса да, ташлавы... Терсәк якын, әмма аны тешләп булмаган кебек.

– Тәмәке тарту – йогышлы булмаган авыруларның төп сәбәпчесе. Һәр 13 секунд саен тәмәке тартудан дөньяда бер кеше үлә. Елына 6 миллион кеше вафат була, аларның 600 меңе – пассив тартучы. Ә Россиядә тәмәкедән үлгән кешеләрнең саны елына 300 меңгә җитә, – ди Татарстан Сәламәтлек саклау министрлыгының баш психиатр-наркологы Резеда Хаева.

Инде беренче тәмәкедән үк, аның составындагы никотинга психологик һәм физик бәйлелек булдырыла. Йокысызлык, игътибарсызлык – боларның барысы да бу яман гадәт сәбәпчесе. Тәмәке тартудан тынычланып калу, стресстан котылу да миф икән. Чөнки кеше үзе дә сизмәстән тәмәке колына әверелә.

Электроны да бик зыянлы


Хәзерге вакытта кальян, электрон тәмәке аеруча киң таралыш алды. Яшүсмерләр аларны, гади тәмәкегә караганда, зыянсызрак, дип санаса да, медицина тикшеренүләре моның киресен сөйли. Шуңа да кальян, электрон тәмәкегә дә чик куя торган закон булдыру кирәк, дип саный Татарстан табиблары. Монан тыш, 21 яшькә кадәр тәмәке сатуны тыя торган закон булдырылуын да тели алар. Хәер, чикләү дигәннән, Татарстанда чәйни торган тәмәкене беренчеләрдән булып тыйган булганнар икән.

– Электрон тәмәке сулыш юлларына начар йогынты ясый. Аны зыянсыз, дип санау дөрес түгел. Чөнки электрон тәмәке җитештергән оешмаларның тикшеренүләре Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы мәгълүматлары белән туры килми. Электрон тәмәке һәм кальян гади тәмәкедән дә күпкә зыянлырак, – ди Казанның 16нчы хастаханәсе пульмонологы Эльвира Кудрявцева.

Хроник обструктив бронхит диагнозы куелган пациентларга электрон тәмәкене бөтенләй дә кабып карарга ярамый икән. Чөнки бу үлемгә китерә ала. 2019 елда алар арасында үлем очраклары кискен арта. Моның сәбәбе – электрон тәмәкеләрнең сертификациясе булмавында. Аларда күпме матдә барлыгы тикшерелми. Ә андагы ароматизаторларның нинди агулы булганын әйткән дә юк инде. Алар сулыш юлының өске өлеше (гортань), тамакның арткы стенкасы, лайлалы тышчасына тәэсир итә. Хәзер термотәмәкеләр дә пәйда булган. Андагы су белән җылытылган һава сулыш юлларына зыян сала.

Яман шеш


Тәмәке тарту яман шеш авыруына китерергә мөмкин. Аерым алганда, ул сулыш юлының өске өлеше, йоткылык, сидек куыгы, төкерек бизләре, үпкә яман шеше булуы ихтимал. Соңгысы белән интегүчеләрнең 90 проценты диярлек тәмәке таручылар икән. Әгәр элек бу авыру белән күбесенчә ир-атлар авырса, хәзер аннан интегүчеләр арасында хатын-кызлар да җитәрлек икән.

Хәер, тартучылар үзләренә генә түгел, алар янындагы һаваны сулаучы, ягъни пассив тартучыларга да, зур зыян сала. Пассив тәмәке тарту да онкологик авыруларга китерә ала. Алар начар матдәләрнең 20-30 процент сулый. Германиядә тәмәке тартучы ир-атларның хатыннары, тартмаучыларныкы белән чагыштырганда, яман шеш белән ике тапкырга күбрәк авырый икән.

Тәмәке төтенендә 4000нән артык матдә бар икән ләбаса. Алар үз артыннан авыру китереп чыгара. Тәмәкедән баш тарту сәламәтлекне яхшырта. Тәмәке тартуны ташласаң, гомерне 5 елга озынайтасың. 30 яшьтә ташласаң– 10, 40 яшьтә – 9 елга. Ә иң яхшысы – тәмәкегә бөтенләй кагылып карамау.
КЫЗЫК-МЫЗЫК:
Иң бай кешеләр – тәмәке тартучылар. Тәмәке бәясен никадәр генә күтәрмәсеннәр, алар һаман тартуларын дәвам итә.




Алинә МИННЕВӘЛИЕВА

Иң мөһим һәм кызыклы язмаларны Татмедиа Telegram-каналында укыгыз


Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 30 август 2020 - 17:15
    ҮЛЕМНӘН КӨЧЛЕРӘК – Ну-ну-ну! Марш, агай, үз урыныңа! Үз тавышын үзе танымады кыз. Тик тегенең тамчы да исе китмәде, атлап барган шәпкә ике кулын сузып, күрешергә килгән кыяфәт чыгарды. Тагын ике секундтан ул аны шул пычрак куллары белән эләктереп үк алачак... – Үзең китәсеңме, әллә булышыргамы сиңа, абзый кеше? Зөмәрә аңышмый калды: кайчан, каян килеп чыкты бу зифа буйлы егет, ни ара аларның уртасына кереп басты? Сәрхуш ирнең йөзе әче әйбер капкандай җыерылып килде; селтәнергә дип күтәргән кулы белән башын кашып алды да, ава-түнә үз почмагына таба китте.
    2491
    0
    15
  • 20 август 2020 - 16:57
    ЯЗМЫШЛАРНЫ САЙЛАП АЛМЫЙЛАР Энҗе, әнисе күрмиме икән, дип, курка-өркә өйләре ягына карап торды да, тиз генә мунчага кереп китте. Пычранган күлмәген мунча алдында салды да, эчкә кереп, салкынча суда нәни куллары белән ышкып-ышкып юарга тотынды. Эскәмиядә яткан хуш исле кул сабынын тидерде. Итәк очындагы таплар бетмәгәч, кырыйда торган кер тактасына салып тырышып-тырышып ышкырга кереште. Урам аша гына яшәгән күрше әби оялтты аны бүген.
    2325
    0
    13
  • 22 август 2020 - 09:00
    НУРЛАНЫШ БҮЛМӘСЕНДӘ ...Май кояшы җылы нурларын өләшә. Палатаның кечкенә тәрәзәсеннән төшкән саран нурлар Регинаның күзләренә төшеп күзләрен камаштыра, күзләре үзләреннән-үзләре яшьләнеп йомылалар. Яшьләнгән күзләрендәге җан сагышын башкаларга күрсәтмәскә тырышып, стенага борылып ятып, одеялын башыннан үк бөркәнеп куя да уйлар диңгезенә чума яшь ана.
    1973
    0
    8

Блоглар
  • МУСА ҖӘЛИЛ ИСЕМЕНДӘГЕ КӨРӘШ ЯРЫШЛАРЫ-2020 (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • CLUBTURBO WINTER DRIFT CUP ИКЕНЧЕ ЭТАП: ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «ӘЙДӘ, ШАЯРТ»: ФИНАЛ
  • ТАТАР ИҖАДИ КОМАНДАЛАРЫ АРАСЫНДА МИНИ-ФУТБОЛ
  • РУБИН–ДИНАМО 0:1 (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019