КЕМ СИН, ДАУН?

Еш кына төрле авыру исемнәрен әйтәбез, тик бу атамаларның каян килеп чыгуларын белмибез икән бит. Бүген без сезнең белән бергәләп барыбызга да таныш авыру атамаларының кемнең исемен йөртүен ачыкларбыз. Мисал өчен, кем булган ул Даун?

Даун синдромы

Статистикага күз салсак, Россиядә  көн саен Даун синдромлы 6 бала туа. Куркыныч сан... Бу – иң киң таралган генетик авыруларның берсе.

Күп кеше “Даун” сүзен инглизчә “down” (аска) сүзеннән килеп чыккан дип уйлый. Тик бу алай түгел.

Даун синдромын беренче тапкыр 1862 инглиз табибы Джон Лэнгдон Даун билгели.

Яшь чагында Джон әтисе белән даруханәдә эшли. Лондонның Патшалар хастаханәсе студенты була.

1868 елда ул “Нормансфилд” дип исемләнгән приют ача. Табибның 2 улы да әтиләре юлыннан китә. Джонның оныгы (шулай Джон исемле) бабасы билгеләгән шушы синдромлы булып туа. Ул 65 ел яшәп, 1970 елда үлә.

Паркинсон авыруы

2015 ел мәгълүматларына карасак, Паркинсон авыруыннан Җир шарында барлыгы 6 миллионнан артык кеше интегә. Күп очракта ул 60 яшьтән өлкәнрәк кешеләрдә күзәтелә.

Әлеге авыру вакытында була торган билгеләр фараоннарда да очраганы билгеле, бу турыда Мисыр папирусларына язып калдырганнар.

Джеймс Паркинсон - шушы авыруның нидән гыйбарәт булуын тулысынча ачыклаган кеше.

Ул 6 авыру кешене күзәтеп, Паркинсон авыруы вакытында нинди симптомнар күзәтелүен билгеләгән. 

Танылган шәхесләрдән паркинсон авыруы белән актёр Майкл Джей Фоксның авырганы билгеле. Шулай ук Сальвадор Дали, Мао Цзэдун, боксчы Мөхәммәт Али да Паркинсон белән авырган.

Альцгеймер авыруы

Әлеге авыру турында бик күп фильмнар төшерелгән. Беренче стадияләрендә ул хәтерсезлек, игътибарсызлык белән характерланса, тора-бара кеше көннең кайсы вакыты икәнен дә аермый башлый, хәтере югала. Бу авыру турында инде антик чорларда ук билгеле булган. Тик ук вакытта кешеләр аны картлык белән килә торган авыру дип уйлаганнар. Бары тик 1901 елда алман психиатры һәм неврологы Алоис Альцгеймер бу авыруны тәфсилләп аңлата.  2015 елда әлеге  авыруның бөтен дөньяда 30 миллион кешедә буганы билгеле.

Боткин авыруы

Боткин авыруы яки А гепатиты –бавырда була торган йогышлы авыру, төрле формалары бар. Гепатит А азык-төлек аша яки авыру кеше белән аралашканнан соң йога.

Әлеге авыру турында беренче тапкыр 1888 елда телгә алына. Аның белән рус галиме Сергей Петрович Боткин кызыксына. Вирусны ачканнан соң, ул аңа үз исемен бирә.

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 21 сентябрь 2019 - 20:55
    НИГЕЗ ЙОРТ Сания карчыкның бәгыренә төшкән сагыш иксез-чиксез иде. Бу сагышны бер генә үлчәмгә салып та, бер генә бизмәнгә куеп та булмыйдыр. Ул аны гүя утырган эскәмиясенә мәңгелеккә беркетеп куйган да үзе башка җаннар эзләп китеп барган. Шуңа күрәдерме, Саниянең күңеленә авыр булса да, аның җаны тыныч иде...
    2742
    2
    57
  • 22 сентябрь 2019 - 14:14
    ВӘСИЛӘ Күпләр өчен мәктәпнең ямен алып китте Вәсилә апалары. Шул китүеннән башка килә алмады Вәсилә яраткан мәктәбенә. Авыр чир утыз ике яшьлек чибәр хатынны, аяктан яздырып, урынга беркетте. Көннән көнгә сүнә барды Вәсилә, корый барды. Хастаханәдә дә аңардан тиз баш тарттылар. Үзенә берни әйтмәсәләр дә, табиблар Вәсиләнең ире Ниязны ачыктан-ачык кисәттеләр: “Без ярдәм итәрлек түгел...” Бианасы Кәримә карчык киленен им-томлап та карады. Тик Вәсиләне аягыннан еккан авыр чир китәргә килмәгән иде шул. Айлар буе ятты да ятты урында Вәсилә. Берни аңламаган биш яшьлек кызы Ләйлә белән аңардан да кечерәк улы Фәрит кенә: “Әни, тор инде. Кайчан мәктәпкә барасың?”, - дип җанын кыйдылар.
    2195
    1
    29
  • 12 октябрь 2019 - 11:30
    БУШ ЙОРТ Туганыннан артык күреп яраткан күршесе Зөһрә карчык үлеп, өч-дүрт ел үтүгә, аның өен авылның теге башында яшәгән ике балалы, яше утыздан арткан Зөлфәт сатып алгач, ялгызы яшәп яткан Гөлсемнең тынычлыгы югалды. Зөлфәтнең авыл халкына ясаган этлекләрен күреп-ишетеп белгән хатын, яңа күршеләре белән бик якыннан аралашмаса да, йорт-бакчалары терәлеп торгач, алардан качып та яши алмады.
    1943
    0
    15
  • 26 сентябрь 2019 - 15:08
    ПЕРӘ Вәсил бүген дә иртә таңнан, әнисе урыныннан кузгалып кыштыр-мыштыр йөри башлауга ук, йокысыннан торып утырды. Әнә ул инде кичтән үк әзерләп куелган утыннарны мичкә тутырып, ут үрләтеп җибәргән, сыерны савып кереп, сөтен дә сөзеп куйган. Менә хәзер самавырга чиләктән су салыр, торбасына яңа өлгергән кузлы күмерләрне өстәп җибәрер. Мичтә дөрләгән ялкынга, самавыр торбасы «тәрәзәчек»ләреннән күз кыскан кузларга карап утырырга ярата ул. Улының иртәләрен әнә шулай онытылып, утларны күзәтеп утыруын әнисе сизми диярлек. Сизеп тә игътибар итмиме? Комачауламагач, ярый, утырсын инде, ихтыяры, дияме?
    1918
    0
    14
  • 10 октябрь 2019 - 16:48
    ТУКТАЛЫШ “Тизрәк! Тизрәк!..” Кыска гына мизгелгә аңына килгән Айдар үз янында кайнашкан ак халатлы кешеләрнең кем икәнлеген дә, кая ашыкканнарын да аңламыйча, бөтен тәненә таралган кискен авыртудан тагын аңын җуйды... Тукталышта юл аша чыгарга басып торганда килеп бәрелгән машинаны ул хәтерләмәде. Изелгән аякларын бот төбеннән кисәчәкләрен белми иде әле утыз тугыз яшьлек авыл укытучысы...
    1802
    2
    24

  • 23 сентябрь 2019 - 15:32
    ЖВАЧКА: "БҮГЕН МИНЕМ ТУГАН КӨН!" Бүген без көненә берәр пачка чәйни торган ЖВАЧКАның туган көне. Аңа ничә яшь дип уйлыйсыз? Ничек уйлап тапканнар? Хәзер беләбез!
    178
    0
    0
  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    243
    0
    2
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019