ҖИР ТЕТРӘҮ ничек барлыкка килә?

Табигать күренешләренең ничек барлыкка килүе турында сөйләшүне дәвам итик әле. Бүгенге тема – ҖИР ТЕТРӘҮ.

Нәрсә соң ул?

Җир тетрәү – җир астында барлыкка килә торган тирбәнешләр, күчешләр.

Нинди җир тетрәүләр була?

Коры җирдә була торган җир тетрәүләр һәм су асты җир тетрәүләре була. Алар бик көчле яки салмак булырга мөмкин.

Җир шарында ел саен 100 меңнән артык җир тетрәү булып тора.

Җир ни өчен тетри?

Уннарча, йөзләрчә километр тирәнлектә яткан тау токымнары бер урыннан икенчесенә күчә. Бу күчеш җир кабыгында яисә мантиянең өске өлешендә бара. Шул вакытта җир селкенә, тетри башлый. Иң көчле тирбәнеш булган урынны җир тетерәүнең үзәге (эпицентр) дип атыйлар.

[caption id="attachment_36629" align="alignright" width="500"] Фото: pixabay.com[/caption]

Зыяны

Җир таулы төбәкләрдә еш тетри. Тын океан яр буйлары иң еш җир тетрәүләр була торган урын.

Җир тетрәү мизгел эчендә зур шәһәрләрне хәрабә хәленә китерә ала. Җимерекләр астында калган кешеләргә куркыныч яный.

Бик көчле тетрәүләр вакытында җир өстендә тирән ярыклар барлыкка килә, елгалар үз юлларын үзгәртә. Нәтиҗәдә, су басулар, цунамилар килеп чыга.

Иң көчле җир тетрәү кайда булган?

1908 елда булган җир тетрәү Италиянең Мессина шәһәрен бөтенләй белән җимерә. 1963 елда Югославиянең Скопле каласы хәрабә хәленә килә.

Иң озак дәвам иткән җир тетрәү кайда була?

Мондый җир тетрәү 1964 елда Аляскада күзәтелә. Ул 4 минут буе дәвам итә.

ТАГЫН УКЫРГА:


САЛАВАТ КҮПЕРЕ: НИЧЕК БАРЛЫККА КИЛӘ?


ЯЗГЫ ТАШУ


РӘШӘ ҺӘМ ЧЕЛЛӘ


ДАВЫЛ. НӘРСӘ УЛ?


“ЖИЛ ГЕНӘ” ДИМӘ!


Нәрсә ул КЫРАУ?


КОТЫП БАЛКЫШЫ – УЛ…





Зилә САБИТОВА әзерләде


“Җил каян исә?” китабы материаллары файдаланылды.

Иң мөһим һәм кызыклы язмаларны Татмедиа Telegram-каналында укыгыз


Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 30 август 2020 - 17:15
    ҮЛЕМНӘН КӨЧЛЕРӘК – Ну-ну-ну! Марш, агай, үз урыныңа! Үз тавышын үзе танымады кыз. Тик тегенең тамчы да исе китмәде, атлап барган шәпкә ике кулын сузып, күрешергә килгән кыяфәт чыгарды. Тагын ике секундтан ул аны шул пычрак куллары белән эләктереп үк алачак... – Үзең китәсеңме, әллә булышыргамы сиңа, абзый кеше? Зөмәрә аңышмый калды: кайчан, каян килеп чыкты бу зифа буйлы егет, ни ара аларның уртасына кереп басты? Сәрхуш ирнең йөзе әче әйбер капкандай җыерылып килде; селтәнергә дип күтәргән кулы белән башын кашып алды да, ава-түнә үз почмагына таба китте.
    2455
    0
    15
  • 20 август 2020 - 16:57
    ЯЗМЫШЛАРНЫ САЙЛАП АЛМЫЙЛАР Энҗе, әнисе күрмиме икән, дип, курка-өркә өйләре ягына карап торды да, тиз генә мунчага кереп китте. Пычранган күлмәген мунча алдында салды да, эчкә кереп, салкынча суда нәни куллары белән ышкып-ышкып юарга тотынды. Эскәмиядә яткан хуш исле кул сабынын тидерде. Итәк очындагы таплар бетмәгәч, кырыйда торган кер тактасына салып тырышып-тырышып ышкырга кереште. Урам аша гына яшәгән күрше әби оялтты аны бүген.
    2294
    0
    12
  • 22 август 2020 - 09:00
    НУРЛАНЫШ БҮЛМӘСЕНДӘ ...Май кояшы җылы нурларын өләшә. Палатаның кечкенә тәрәзәсеннән төшкән саран нурлар Регинаның күзләренә төшеп күзләрен камаштыра, күзләре үзләреннән-үзләре яшьләнеп йомылалар. Яшьләнгән күзләрендәге җан сагышын башкаларга күрсәтмәскә тырышып, стенага борылып ятып, одеялын башыннан үк бөркәнеп куя да уйлар диңгезенә чума яшь ана.
    1946
    0
    8

Блоглар
  • МУСА ҖӘЛИЛ ИСЕМЕНДӘГЕ КӨРӘШ ЯРЫШЛАРЫ-2020 (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • CLUBTURBO WINTER DRIFT CUP ИКЕНЧЕ ЭТАП: ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «ӘЙДӘ, ШАЯРТ»: ФИНАЛ
  • ТАТАР ИҖАДИ КОМАНДАЛАРЫ АРАСЫНДА МИНИ-ФУТБОЛ
  • РУБИН–ДИНАМО 0:1 (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019