ИНКУБАТОР ЯСАУЧЫ АЯЗ

Чеби чыгару җиңелме? Бу сорауга төгәл җавапны Кукмара районы Балыклы авылы егете Аяз Гарипов белә. Үзе инкубатор ясап, бройлер чебиләрен «тормышның төбе»ннән күтәргән егеткә киләчәктә зур эшләрне ышанып тапшырырга мөмкин. Инкубатор, чебиләр белән тиз арада уртак тел тапкан егет барысын да булдыра.

Исеме: Аяз Гарипов


Яше: 11 яшь


Укый: Кукмара районы Олыяз урта мәктәбенең 5нче сыйныфында



Инкубатор ясау теләге Аязда узган елны туган һәм әтисе тәкъдим иткән идеяне шунда ук тормышка ашырырга булган. Җитмәсә, егет биология, география белән кызыксына, шуңа да үз куллары белән чебиләр үстереп карыйсы килгән. Шулай итеп, әтисе ярдәмендә инкубатор ясаган.

Бу тарихның чишмә башы исә әле бик үк еракта да калмаган балачакка барып тоташа икән. Аяз һәрвакыт электроника, техника белән җенләнгән. Пульт белән идарә ителә торган иске машиналарның моторларын алып, абыйсы Ислам белән уенчык көймә ясап карарга да тырышкан. Көймәсе барып чыкмаса да... инкубатор кадәр инкубаторны башкарып чыккан Аяз!

Беренче тапкыр шундый җайланма ясап карау, әлбәттә, җиңелләрдән түгел. Авырлыклар булган.

«Инкубаторны нинди материалдан ясау, зурлыгын билгеләү, вентилятор эзләү, җылыту, термометр алу – һәр әйберне алдан уйларга кирәк иде», – ди Аяз. Әлеге җайланманы махсус сызымнар ярдәмендә ясаганнар. Башта материалларга заказ бирәләр. Алар килгәч, инкубатор ясый башлыйлар.

– Техноплекс, тимер сетка, агач... Гомумән, кул астында нәрсә бар, инкубаторны шуннан ясадык. Сетка йомыркаларны куяр өчен кирәк булды. Аны кәрҗин кебек итеп эшләдек. Йомыркаларны бертигез дәрәҗәдә җылытырга вентилятор таләп ителде. Тагын кабель алдык, аның ярдәмендә йомыркаларны җылыттык. Инкубатор эчендәге температураны белер өчен безгә термометр да кирәк булды әле. Чөнки андагы температура 37,8 градустан түбәнрәк, 38 градустан артык булмаска тиеш. Шушы кечкенә аралыктагы температураны саклап тотар өчен, көйләгеч (регулятор) алдык. Шуның ярдәмендә температураны йә күтәрәбез, йә киметәбез. Техноплекс дип аталган пенополистиролга охшаган материал ярдәмендә инкубаторның эчен җылыттык. Сетканы куяр өчен агачтан тартма ясарга кирәк булды, – дип сөйли Аяз.

Аның инкубаторны чын күңелдән, бирелеп эшләве әллә каян күренеп тора. Ялкынланып сөйли ул үзенең иҗат җимеше турында. Әкиятләрдә язылганча, өч көн, өч төндә үк булмаса да, бер атна дигәндә, инкубаторны ясап бетергәннәр. 30 сантиметрга 30 сантиметр зурлыктагы инкубаторга 58 тавык йомыркасы урнаштырганнар. Алардан 40 чеби чыккан. Кайберләрен сатканнар, кайберләрен үзләренә калдырганнар.

Әлбәттә, инкубаторга куелачак йомырка катгый контроль аша уза. Алар ватык булмаска тиеш. «Сеткага урнаштыргач, тәгәрәп йөрмәсеннәр өчен, аларны төрле әйберләр белән кыстырып куйдык. Астына сулы ванналар урнаштырдык. Бу инкубатордагы дымлылыкны саклар өчен кирәк булды. Без йомыркаларны иртә-кич карап тора идек. Су һәм температураны тикшерүдән кала йомыркаларны бора идек. Бу йомыркаларның бертигез дәрәҗәдә җылынуы өчен кирәк, – ди егет.

Китаптан укып утыру – бер хәл. Ә барысын да үз тәҗрибәңдә сынап карау – бөтенләй үзгә әйбер. Аяз да инкубатор ясап, анда чеби чыгарып, шактый тәҗрибә алган. Беренче чиратта, ул чебиләрнең йомырка эчендә ничек ясалганын белгән, шушы кечкенә инкубатор мисалында быел тагын да зуррагын – 150 йомыркалык инкубатор ясаганнар. Аннан март азагында 120-130 чеби чыккан.



– Йомыркаларны куеп, 10 көн үткәч, аларны овоскоп белән яктыртып алам. Бу йомырканың эчендә яралгы бармы-юкмы икәнлеген тикшерер өчен кирәк. Кара тап булса, димәк, эчендә яралгы бар дигән сүз. Булмаганнарын алып аттык. Аннары инкубатордагы дымлылык дәрәҗәсен киметтек. Бераз көткәч, 20 көн узгач, инкубатор эченнән чеби тавышларын ишеттек. 21нче көнгә алар чыга башлады. Башта алар юеш, хәлсез була. Азрак кипсеннәр өчен, биш сәгать инкубаторда тоттык. Аннары яңа ояларына керттек. Җылы булсын өчен, лампочкалар куйдык. Шул вакытта чебиләр йөрергә тырыша. Бер-ике көннән алар яхшылап йөри башлый. Чебиләребезгә кайнаган су һәм комбикорма бирәбез, – дип, бик канатланып сөйли Аяз.

Гариповлар инкубатордан ит өчен бройлер чебешләре чыгара икән. Бу йомыркаларга махсус Чехиядән заказ биргәннәр. Казанга барып алып кайтканнар. Былтыр башлаган эшләрен быел да дәвам итәргә җыеналар. Чөнки инкубатордан чыккан чебиләрне алырга теләүчеләр бар.



– Биология фәне ярдәмендә мин тереклек дөньясының төзелешен өйрәнәм. Дәресләрдә күбрәк микроскоптан карарга яратам. Анда күзәнәкләрен күзәтәм. Суган кабыгы һәм чүпрә күзәнәкләрен тикшергәнем бар. Чүпрә – түгәрәккә охшаган гөмбә. Үрчегән вакытта гадәти күзәнәк кебек үрчи, хәрәкәт итә ала. Камырга салгач, ул кабара һәм йөри. Ә тереклектәге күзәнәкләр организмның әгъзаларын ясауда катнаша. Киләчәктә нинди һөнәр сайлаячагымны әйтә алмыйм. Бәлки, бүгенге кебек, чебиләр үстерермен, – ди Аяз.
Инкубатор ясау тарихы:

Инкубатор ясау теләге кайчандыр Аязның әтисе – Кукмара районы Олыяз урта мәктәбе директоры Алмаз Миннәхмәт улы Гариповның да теләге булган. Күршеләрендә генә яшәгән Заһид исемле аучы авыл өйләрендәге торба өстенә йомырка куеп, чеби чыгарган. Шуннан соң Алмаз әфәндедә дә бу теләк уяна. Себердән кайткан авылдашында очраклы рәвештә генә элеккеге инкубатор күреп ала. 2009 елда каз бибие чыгара. Тора-бара каз астына 40–50 йомырка салып карый, тик ул каз утырмый. Нократ Аланыннан гадәти инкубатор алып кайта. 40–50 йомыркадан бары тик 2–3 биби чыга. Бу йомыркаларның яралгысы үлмәсен өчен, атнага бер тапкыр инкубатордагы температураны 38 градуска күтәреп алырга кирәк икән. Моңа соңыннан гына төшенә Алмаз әфәнде. Шуннан соң улы Аяз белән бергә инкубатор ясый. «Анда дымлылыкны, инкубатор эчендәге һава агымының тизлекләренә кадәр көйлисе. Интернеттан йомыркалар карап, Чехиядән бройлер йомыркаларына заказ бирдек, чеби чыгардык. Кызыклы шөгыль булып тоелды. Сатып алучы кешеләр дә табылгач, бу эшне үстереп җибәрдек. Улымны да эшкә өйрәнсен дидем, ул да бик кызыксына башлады. Былтыр завод инкубаторын да сатып алдык, анда 630 йомырка сыя», – ди Алмаз әфәнде.







Кем белгән, бәлки, киләчәктә Татарстанда Аяз Гарипов исемле танылган фермер турында ишетербез. Тырышлыгы, үҗәтлеге булган егеттән шундый кыю адымнар чыга да чыга инде. Уңышлар сиңа, Аяз! Быел да, киләчәктә дә инкубаторың чебиләрне уңышлы гына биреп торсын!

Алинә Минневәлиева

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 6 сентябрь 2019 - 14:06
    ӘТИ ЙОРТЫ Гөлсинурга авылда атасыннан мирас булып калган йортлары турында әнисе Сәвия бүген тагын шалтыратты: - Кызым, син кайчан барып рәтләп киләсең инде андагы эшләрне? Эчендәге әйберләрен җыеп түгәргә дә, сатарга кирәк инде өйне. Күпме торыр ул? Болай хуҗасыз килеш торса, тиз черер. Урыны да әйбәт йортның. Авыл уртасында. Хакларның әле әйбәт чагы. Акчасы артык булмас, кирәк җире табылыр.
    4848
    2
    96
  • 8 сентябрь 2019 - 10:29
    ИСКЕ ЙОРТ Яңа йорт салып, анда күченгәнгә тугыз ел үтсә дә, Гайшә карчык түбәләре тишелгән, ишеге кыйшайган, күбесенчә келәт вазифасын үтәгән иске өйне сүтәргә улы Рәискә моңа хәтле һич кенә дә ризалык бирергә теләмәде. Рәис, иске йортны сүтик, дип ничә кат сүз башламасын, Гайшә әби улының игътибарын башка якка бора торды, я аңа бик тә мөһим бүтән эш табып биргәләде.
    2878
    1
    81
  • 5 сентябрь 2019 - 10:08
    ӘНИ, СУ БИР! Зур хастаханәнең реанимация бүлеге янында күн эскәмиягә сеңеп диярлек утырган, ябык гәүдәле, башына ак яулык бәйләгән, моңсу-җитди кыяфәтле карчык яныннан табиблар, шәфкать туташлары тыз-быз үтеп йөри. Инде икенче атна моннан китми диярлек утырган әби аларның барысын да өмет тулы карашы белән каршы ала һәм сагыш белән озатып кала. Шәфкать туташлары... Нинди мәгънәле бу исем! Шәфкатьле!.. Менә берәрсе янына килер дә, әйтер кебек: ”Әбекәй, кызыгыз терелде. Бүген аны өйгә алып кайтып китәрсез”, - дияр кебек.
    2459
    0
    59
  • 24 август 2019 - 18:02
    ӘНИЗӘР (ХИКӘЯ) Алар газета-журнал нәшриятында очраштылар. Әнизәр, бер кочак кәгазь күтәреп лифттан чыгып килгәндә, колагына телефонын “ябыштырган” берәү белән бәрелеште.
    1888
    0
    20
  • 2 сентябрь 2019 - 14:57
    СУКЫР ЯЗМЫШ Электричкада кеше күп түгел. Көпә-көндез ник бушка куалардыр бу кадәр тимер өемен?! Әллә шул кеше юклыккамы – тавыш-тынсыз гына, шыңшып кына йөри ул бүген.
    1580
    0
    18

  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    107
    0
    2
  • 15 август 2019 - 09:28
    142 ЕЛ РӘТТӘН ЯҢГЫРЫЙ ТОРГАН СҮЗ! Нәкъ 142 ел элек, 1877 елның 15 августында Томас Эдисон телефоннан сөйләшкәндә «Hello» («Алло») сүзен кулланырга тәкъдим итә.

    1876 елда Филадельфияның бөтендөнья күргәзмәсендә Александр Белл исемле...
    110
    0
    0
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019