«Ё» ХӘРЕФЕН ЯКЛАУ КИРӘКМЕ?

Хәзерге вакытта интернет челтәрендә «Ё» хәрефен куллануны мәҗбүри итәргә теләп, имзалар җыялар. Хәрефне яклаучылар фикеренчә, «Ё» хәрефен кулланмау сүзләрнең дөрес әйтелешенә тискәре йогынты ясый.

Бу көннәрдә интернетта язма рус телендә Ё хәрефен мәҗбүри куллануны таләп итүче петиция пәйда булды. Хәзерге көндә аны 600 дән артык кеше хуплаган инде. Петиция авторы Александр Литвинов фикеренчә, кешенең  исем-фамилиясендә, шулай ук яшәү урыны атамаларында Ё хәрефен кулланмау юридик һәм бюрократик проблемалар килеп чыгуга сәбәп була. Шуңа бәйле рәвештә, шәхесне раслаучы документлар алыштыру, чит илгә сәяхәткә китү яисә башка мәсьәләләрне хәл итү вакытында кыенлыклар туа. Моннан тыш, бу ялгызлык исемнәрен чит телләргә дөрес тәрҗемә итмәү, чит ил гражданнары тарафыннан рус телен бозып, хаталы сөйләшүгә китерә. Гомумән, тел белемендә әлеге ике хәрефне тәңгәлләштерү дөрес фикер түгел. Алар алфавитта икесе дә мөстәкыйль аваз буларак бирелгән.

Шул да булдымы проблема?

Ә менә филология фәннәре докторы Гасан Гусейнов фикеренчә, Ё хәрефен куллану, беренче чиратта, сүзләрне дөрес әйтү өчен кирәк. Шуңа күрә ММЧ текстларында, башка документларда аны мәҗбүри рәвештә язу мөһим түгел. Бу бары тик рус телен өйрәнә башлаганнар өчен генә әһәмиятле (News.ru сайтыннан).

Социаль челтәрләрдә дә бу темага фикер белдерүчеләр шактый. Күп кеше башка проблемалар күп булган заманда алфавиттагы хәрефкә бәйләнүдә мәгънә күрми. “Дөрес хәреф кулланып түгел, ә аек акыл белән яшәргә теләмәгәннәр минем ачуымны чыгара”, дигән комментарий иң күп “лайк” җыйган.

Рус телен чит тел буларак өйрәнүчеләр өчен мөһим

Рус теле һәм әдәбияты фәне укытучысы Диләрә Мөхәммәтшина исә  Ё һәм Е хәрефләрен мәҗбүри рәвештә үз урыннарында куллануга артык игътибар бирми. “Ләкин балалар тарафыннан китапка, укуга мәхәббәт аз булган чорда грамматикага, дөрес язылышка игътибар итү кирәктер. Бигрәк тә социаль челтәрләрдәге текстларга һәм интернет ММЧ язмаларына. Чөнки яшь буын нәкъ шуларны укып үсә. Рус телле балалар өчен бу, әлбәттә, зур проблема түгел. Ә менә рус телен чит тел буларак өйрәнүчеләргә дөрес һәм төпле белем бирү – безнең төп бурыч”.

КФУ студенты Кирилл Казанцев фикеренчә, Ё урынына Е хәрефен куллану сөйләм теленә бер зыян да салмый. “Шулай да бу зур грамматик хата санала. Алфавитта ул аерым хәреф буларак бирелгән икән, язмада да, сөйләмдә дә үз урынында кулланылырга тиеш”.

Татар телендә сөйләшүчеләр нәрсә уйлый?

Татар телендә сөйләшүчеләр арасында бу петиция көчле реакция тудырмаган. Сораштыруда катнашкан 10 кешенең 8 е: “Бу хәрефләрнең язылышы татар теленә бернинди дә үзгәреш кертми. Ләкин кешенең исем һәм фамилиясен язганда, моңа игътибар итү кирәк. Ниндидер грамматик хатадан тыш, бу кешене шәхес буларак кимсетүгә дә китерә ала. Ә рус теле өчен Ё үзенчәлекле аваз. Шуңа күрә алар сүзләрдәге Ё хәрефен кулланылыштан төшереп калдырмасыннар иде”, дигән фикердә.  Дөрестән дә, татар телендә Ё хәрефе бары тик алынма сүзләрдә генә очрый. Бәлки шуңа күрә татарлар моны зур пролема итеп күрми.

Петициягә халыкның мөнәсәбәте ике төрле. Бу шулай булырга тиеш тә. Ә күпләр бөтенләй моңа битараф: “Мин әйтергә теләгән фикеремне җиткерәм, әңгәмәдәшемне аңлыйм, мин канәгать” – ди алар.

Ләйлә ИСЛАМОВА

Иң мөһим һәм кызыклы язмаларны Татмедиа Telegram-каналында укыгыз


Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 30 август 2020 - 17:15
    ҮЛЕМНӘН КӨЧЛЕРӘК – Ну-ну-ну! Марш, агай, үз урыныңа! Үз тавышын үзе танымады кыз. Тик тегенең тамчы да исе китмәде, атлап барган шәпкә ике кулын сузып, күрешергә килгән кыяфәт чыгарды. Тагын ике секундтан ул аны шул пычрак куллары белән эләктереп үк алачак... – Үзең китәсеңме, әллә булышыргамы сиңа, абзый кеше? Зөмәрә аңышмый калды: кайчан, каян килеп чыкты бу зифа буйлы егет, ни ара аларның уртасына кереп басты? Сәрхуш ирнең йөзе әче әйбер капкандай җыерылып килде; селтәнергә дип күтәргән кулы белән башын кашып алды да, ава-түнә үз почмагына таба китте.
    2552
    0
    16
  • 6 сентябрь 2020 - 13:31
    МӘХӘББӘТ ТОЗАГЫ "Тавык төшенә тары керә” ди халык. Финанс-экономика институты студенты Рәсим төшендә үзен банк директоры итеп күреп ятканда гына ишек шакыдылар. “Их, нечкә билле чибәркәй – сәркатиб кабинетка килеп кергәч кенә уяттылар”, – дип сөйләнә-сөйләнә ишек ачырга юнәлде. Ә ишек артында… Әле генә төшендә күргән сәркатиб кыз басып тора иде.
    701
    0
    1
  • 13 сентябрь 2020 - 13:56
    КАЛАЙЧЫ КӘЛҮК Җиңел сөякле бабай, аягына эрҗинкә галушларын киеп алды да болдыр баскычыннан җәһәт кенә ишегалды чирәменә төште. Тагын бер кинәнеп арлы-бирле йөренгәләде. Алгысый иде аның күңеле, очына иде. Менә нидер эшлисе генә килеп тора бит. Ниндидер бер гайре табигый эш. Әмма дә ләкин файдалы эш булсын иде ул. Тиктомалдан чуарланып йөрергә яшь-җилкенчәк түгел лә ул! Хәкимәсе: «Вәт маладис, картым! Вәт булдыргансың, атасы!» – дип әйтерлек булсын. Мактаганны ярата ул. 
    620
    0
    5

Блоглар
  • МУСА ҖӘЛИЛ ИСЕМЕНДӘГЕ КӨРӘШ ЯРЫШЛАРЫ-2020 (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • CLUBTURBO WINTER DRIFT CUP ИКЕНЧЕ ЭТАП: ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «ӘЙДӘ, ШАЯРТ»: ФИНАЛ
  • ТАТАР ИҖАДИ КОМАНДАЛАРЫ АРАСЫНДА МИНИ-ФУТБОЛ
  • РУБИН–ДИНАМО 0:1 (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019