БАЛАГЫЗДА ИНТЕРНЕТКА БӘЙЛЕЛЕК ЮКМЫ?

Бүгенге көндә Россия балаларның 10-26%ында Интернетка бәйлелелек күзәтелә. Бу турыда балаларның медиакиңлектә куркынычсызлыгы темасына багышланган матбугат конференциясендә хәбәр иттеләр.

Европада әлеге сан бераз түбәнрәк икән: 5-15%ны тәшкил итә. Ник дигәндә, анда Интернеттагы куркынычсызлыкны тәэмин итүгә юнәлгән махсус программалар эшли.

- Интернетта утыру спорт, ашау, йоклау, дәрес хәзеләү һ.б. хисабына булмаска тиеш, - ди Татарстанның баш балалар психиатры һәм наркологы Степан Криницкий.

Интернетка бәйлелек турында сүзләр XX гасыр ахырында ук йөри башлый. Мәсәлән, психиатр Уиберли Янгның 1996 елда “Интернет бәйлелек: яңа зәхмәт” дигән язмасы басылып чыга. Әлеге вакыйгадан соң  тикшеренүләр бу “авыру”дан интегүчеләрнең саны елдан-елда арта баруын күрсәтә. Бүгенге җәмгыятьнең зур проблемасы булып торса да, интернет бәйлелек рәсми рәвештә авыру буларак бүгенгәчә теркәлмәгән.

Республика наркология диспансерының клиник психологы Мария Щевлягина әйтүенчә, нинди дә булса матдәләргә (наркотик, алкоголь һ.б.) карата бәйлелек булган кешеләрдә Интернетка бәйлелек тә тизрәк һәм ешрак барлыкка килә, ягъни нәрсәгә дә булса бәйле булуга кеше организмы ияләнә, моңа бик тиз бирешүчәнгә әйләнә.

Балаларда Интернетка бәйлелекне булдырмау өчен профилактика чаралары:



  • баланың буш вакытын кызыклы итеп үткәрү (түгәрәкләр, кызыклы һәм файдалы шөгыльләр һ.б.);

  • Интернетта утыру вакытын чикләү;

  • гаиләдә кагыйдәләр булдыру;

  • әти-әнинең балага үрнәк күрсәтүе.


Баланың яшеннән чыгып, Интернетта утыруының киңәш ителгән вакыты:



  • 0-3 яшь – телевизор карау, гаджетлар куллануны тулысынча тыярга;

  • 3-7 яшь – көненә 30 минут;

  • 7-10 яшь – 30-50 минут;

  • 11-18 яшь – көненә 1-3 сәгать.


Интернетка бәйлелек ни өчен барлыкка килә соң?



  1. Мәгълүматның кыска итеп бирелүе, Интернетта утырган өчен “бүләкләү” (лайк, комментарий, репостлар) кешедә дофамин – бәхет гармоны бүленеп чыгуга китерә.

  2. Әлеге дофаминның кеше организмына тәэсире бик көчле. Белгечләр “лайк”, “репост”, “ретвит”ларга бәйлелекне наркотик, алкогольгә бәйлелек белән бер, ди.

  3. Үз-үзеңә соклану, үзеңне башкаларга күрсәтә алу, үз фикереңне җиткерү мөмкинлеге дә дофамин бүленеп чыгуга китерә.


2018 елда Интернеттагы ситуация:



  • социаль челтәрләрдә 2017 ел белән чагыштырганда 9 миллионга күбрәк кеше утыра башлаган;

  • 61% кеше Вконтакте социаль челтәрен куллана;

  • 2 сәгать 19 минут - социаль челтәрләрдә утыруның уртача вакыты;

  • 35% Facebookны куллана;

  • 63% кеше YouTubeта утыра.


P.S. Балаларга еш кына начар йогынты ясаса да, ышанасызмы, юкмы, тик Интернетта утыру олы яшьтәгеләр өчен бик файдалы икән. Гаджетлар куллану нейрон җепселләренең артуына, ә, димәк, баш миенең яхшырак эшли башлавына, хәтернең яхшыруына китерә

Зилә САБИТОВА

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 6 сентябрь 2019 - 14:06
    ӘТИ ЙОРТЫ Гөлсинурга авылда атасыннан мирас булып калган йортлары турында әнисе Сәвия бүген тагын шалтыратты: - Кызым, син кайчан барып рәтләп киләсең инде андагы эшләрне? Эчендәге әйберләрен җыеп түгәргә дә, сатарга кирәк инде өйне. Күпме торыр ул? Болай хуҗасыз килеш торса, тиз черер. Урыны да әйбәт йортның. Авыл уртасында. Хакларның әле әйбәт чагы. Акчасы артык булмас, кирәк җире табылыр.
    4847
    2
    96
  • 8 сентябрь 2019 - 10:29
    ИСКЕ ЙОРТ Яңа йорт салып, анда күченгәнгә тугыз ел үтсә дә, Гайшә карчык түбәләре тишелгән, ишеге кыйшайган, күбесенчә келәт вазифасын үтәгән иске өйне сүтәргә улы Рәискә моңа хәтле һич кенә дә ризалык бирергә теләмәде. Рәис, иске йортны сүтик, дип ничә кат сүз башламасын, Гайшә әби улының игътибарын башка якка бора торды, я аңа бик тә мөһим бүтән эш табып биргәләде.
    2877
    1
    81
  • 5 сентябрь 2019 - 10:08
    ӘНИ, СУ БИР! Зур хастаханәнең реанимация бүлеге янында күн эскәмиягә сеңеп диярлек утырган, ябык гәүдәле, башына ак яулык бәйләгән, моңсу-җитди кыяфәтле карчык яныннан табиблар, шәфкать туташлары тыз-быз үтеп йөри. Инде икенче атна моннан китми диярлек утырган әби аларның барысын да өмет тулы карашы белән каршы ала һәм сагыш белән озатып кала. Шәфкать туташлары... Нинди мәгънәле бу исем! Шәфкатьле!.. Менә берәрсе янына килер дә, әйтер кебек: ”Әбекәй, кызыгыз терелде. Бүген аны өйгә алып кайтып китәрсез”, - дияр кебек.
    2457
    0
    59
  • 24 август 2019 - 18:02
    ӘНИЗӘР (ХИКӘЯ) Алар газета-журнал нәшриятында очраштылар. Әнизәр, бер кочак кәгазь күтәреп лифттан чыгып килгәндә, колагына телефонын “ябыштырган” берәү белән бәрелеште.
    1888
    0
    20
  • 2 сентябрь 2019 - 14:57
    СУКЫР ЯЗМЫШ Электричкада кеше күп түгел. Көпә-көндез ник бушка куалардыр бу кадәр тимер өемен?! Әллә шул кеше юклыккамы – тавыш-тынсыз гына, шыңшып кына йөри ул бүген.
    1580
    0
    18

  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    106
    0
    2
  • 15 август 2019 - 09:28
    142 ЕЛ РӘТТӘН ЯҢГЫРЫЙ ТОРГАН СҮЗ! Нәкъ 142 ел элек, 1877 елның 15 августында Томас Эдисон телефоннан сөйләшкәндә «Hello» («Алло») сүзен кулланырга тәкъдим итә.

    1876 елда Филадельфияның бөтендөнья күргәзмәсендә Александр Белл исемле...
    110
    0
    0
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019