БАЛАГЫЗДА ИНТЕРНЕТКА БӘЙЛЕЛЕК ЮКМЫ?

Бүгенге көндә Россия балаларның 10-26%ында Интернетка бәйлелелек күзәтелә. Бу турыда балаларның медиакиңлектә куркынычсызлыгы темасына багышланган матбугат конференциясендә хәбәр иттеләр.

Европада әлеге сан бераз түбәнрәк икән: 5-15%ны тәшкил итә. Ник дигәндә, анда Интернеттагы куркынычсызлыкны тәэмин итүгә юнәлгән махсус программалар эшли.

- Интернетта утыру спорт, ашау, йоклау, дәрес хәзеләү һ.б. хисабына булмаска тиеш, - ди Татарстанның баш балалар психиатры һәм наркологы Степан Криницкий.

Интернетка бәйлелек турында сүзләр XX гасыр ахырында ук йөри башлый. Мәсәлән, психиатр Уиберли Янгның 1996 елда “Интернет бәйлелек: яңа зәхмәт” дигән язмасы басылып чыга. Әлеге вакыйгадан соң  тикшеренүләр бу “авыру”дан интегүчеләрнең саны елдан-елда арта баруын күрсәтә. Бүгенге җәмгыятьнең зур проблемасы булып торса да, интернет бәйлелек рәсми рәвештә авыру буларак бүгенгәчә теркәлмәгән.

Республика наркология диспансерының клиник психологы Мария Щевлягина әйтүенчә, нинди дә булса матдәләргә (наркотик, алкоголь һ.б.) карата бәйлелек булган кешеләрдә Интернетка бәйлелек тә тизрәк һәм ешрак барлыкка килә, ягъни нәрсәгә дә булса бәйле булуга кеше организмы ияләнә, моңа бик тиз бирешүчәнгә әйләнә.

Балаларда Интернетка бәйлелекне булдырмау өчен профилактика чаралары:



  • баланың буш вакытын кызыклы итеп үткәрү (түгәрәкләр, кызыклы һәм файдалы шөгыльләр һ.б.);

  • Интернетта утыру вакытын чикләү;

  • гаиләдә кагыйдәләр булдыру;

  • әти-әнинең балага үрнәк күрсәтүе.


Баланың яшеннән чыгып, Интернетта утыруының киңәш ителгән вакыты:



  • 0-3 яшь – телевизор карау, гаджетлар куллануны тулысынча тыярга;

  • 3-7 яшь – көненә 30 минут;

  • 7-10 яшь – 30-50 минут;

  • 11-18 яшь – көненә 1-3 сәгать.


Интернетка бәйлелек ни өчен барлыкка килә соң?



  1. Мәгълүматның кыска итеп бирелүе, Интернетта утырган өчен “бүләкләү” (лайк, комментарий, репостлар) кешедә дофамин – бәхет гармоны бүленеп чыгуга китерә.

  2. Әлеге дофаминның кеше организмына тәэсире бик көчле. Белгечләр “лайк”, “репост”, “ретвит”ларга бәйлелекне наркотик, алкогольгә бәйлелек белән бер, ди.

  3. Үз-үзеңә соклану, үзеңне башкаларга күрсәтә алу, үз фикереңне җиткерү мөмкинлеге дә дофамин бүленеп чыгуга китерә.


2018 елда Интернеттагы ситуация:



  • социаль челтәрләрдә 2017 ел белән чагыштырганда 9 миллионга күбрәк кеше утыра башлаган;

  • 61% кеше Вконтакте социаль челтәрен куллана;

  • 2 сәгать 19 минут - социаль челтәрләрдә утыруның уртача вакыты;

  • 35% Facebookны куллана;

  • 63% кеше YouTubeта утыра.


P.S. Балаларга еш кына начар йогынты ясаса да, ышанасызмы, юкмы, тик Интернетта утыру олы яшьтәгеләр өчен бик файдалы икән. Гаджетлар куллану нейрон җепселләренең артуына, ә, димәк, баш миенең яхшырак эшли башлавына, хәтернең яхшыруына китерә

Зилә САБИТОВА

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 3 гыйнвар 2020 - 13:07
    ҮГИ ӘНИ Чит авылга килен булып төшкәч, ут күршем дә, киңәшчем, таянычым да Әминә апа булды. Җор күңелле, шатланып, җырлап кына йөри торган апа иде ул. Өч улының өзелеп яраткан әнисе, Ядъкәр абыйның тугрылыклы хатыны иде.
    4974
    2
    79
  • 7 гыйнвар 2020 - 22:36
    ӨЧ ТУГАН − Кызым, йонны алай тарткалама, сузгалама, ярыймы? Менә болай көйләп кенә, аермый гына яз.  Алай өзгәләп бетергәч, ничек  аны җепкә оештырырга, ничек  эрләргә була? Оекбашсыз каласың бит! Нәни куллары белән йон язып утырган Лилия, әнисе күрсәткәнчә эшләргә тырышса да, онытылып китеп уйный башлый.
    4544
    3
    69
  • 13 гыйнвар 2020 - 17:12
    ГОМЕРЛЕ КОЕ “Авылыбызның бер чишмәсе миңа аеруча якын, – дип сөйләп китте, ике ел элек кенә бакча күршебез булып киткән Наилә апа. Дөресрәге, авылдан бераз читтәрәк ул, урман юлы буенда. Ата-бабаларның чишмәне “Гомерле кое” дип атаулары юктан гына булмагандыр – авылыбызның озын гомерле кешеләре байтак. Гадәттә коены – кое диләр, чишмәне – чишмә. Нишләп “Гомерле чишмә” түгел?
    4231
    2
    47

Блоглар
  • 28 ноябрь 2019 - 16:46
    СИН КАҺВӘНЕ ДӨРЕС ЭЧӘСЕҢМЕ?
    Юк, дустым, мин сине ничек дөрес итеп чокыр тотарга, матур итеп эчәргә өйрәтмим, анысын син миннән башка да яхшы беләсеңдер. Сүз бераз башка әйбер хакында.
    Гүзәл Закирова
    488
    0
    0
  • «ӘЙДӘ, ШАЯРТ»: ФИНАЛ
  • ТАТАР ИҖАДИ КОМАНДАЛАРЫ АРАСЫНДА МИНИ-ФУТБОЛ
  • РУБИН–ДИНАМО 0:1 (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019