«АКЫЛЛЫ ШӘҺӘР»НЕ УКУЧЫЛАР ЯСЫЙ

«Акыллы шәһәр» нинди була? Әлеге сорауга җавап төрле булырга мөмкин. Тик мондый шәһәр төзү өчен, андагы юл йөрү хәрәкәте турында уйлау кирәк. Чөнки калада юл иминлеген тәэмин итү проблемасы – төп мәсьәләләрнең берсе. Түбән Камада бу эшне укучылар башлап җибәргән. Шәһәрнең И. Х. Садыйков исемендәге Балалар һәм яшьләр иҗаты йорты тәрбиячесе Булат Бәдгыев «Акыллы шәһәр» инициативасы белән чыккан.

Укучы шушы йорт каршында эшләп килгән “Эзләнәм, табам, чагыштырам” балалар эзләнү һәм проект эшләрен оештыру берләшмәсендә шөгыльләнә. Күптән түгел Булат «Большие вызовы» Бөтенроссия конкурсының республика этабында катнашкан.

Түбән Камадагы проблема укучыны «Акыллы шәһәр» проектын ясауга этәргән. Статистика буенча, көйләнелми торган (светофор булмаган) җәяүлеләр кичүе юлларда иң куркыныч участок санала. Юл билгеләре, утлар, тышкы реклама машина йөртүчеләрнең игътибарын читкә юнәлтә.

– Шәһәрдә караңгы төшкәч, урамнарда җәяүлеләр өчен юл кичүләре ерактан күренми. Төнлә афиша, мәгълүмати такталар, юл йөрү билгеләреннән ут төшә. Шулай итеп, алар, юл кичүендәге ут белән бергә кушылып, машина йөртүченең игътибарын читкә юнәлдерә, – ди Булатның әнисе, «Эзләнәм, табам, чагыштырам» балалар эзләнү һәм проект эшләрен оештыру берләшмәсе җитәкчесе Эльза Данияз кызы.

Юл кырыенда, гадәттә, ак яки сары төстәге яктырткычлы фонарьлар урныштырыла. Булат үз проектында кызыл төсне сайларга тәкъдим итә. Чөнки бу кычкырып торган төс, игътибарлырак булырга чакыра. Шушы проект буенча җәяүлеләр кичүе тулысынча яктыртылырга тиеш. Ягъни яктылык бер ноктага гына төбәлмәячәк.

– Әлеге проблема хәл итүне сорый. Чөнки соңгы вакытта җәяүлеләр, юл аша чыкканда, үз өстеннән җаваплылыкны төшерә. Тик караңгыда машина йөртүче кешене күрми калырга мөмкин бит. Шуңа да әлеге проект ярдәмендә автомобиль йөртүчеләрнең игътибарын җәлеп итәргә телибез. Проект буенча караңгы вакытта, светофор урнаштырылмаган җәяүлеләр кичүе кызыл төс белән яктыртылачак. Һәм ул ерактан ук күеренеп торачак, – диде “Ялкын» журналына Булат.

Мондый төрдәге фонарьларны урнаштырыр өчен бюджеттан күп чыгым таләп ителми. Бары тик урамдагы яктырткычларның светильнигын алмаштырып, яктылыгын көчәйтеп, аскы якка – нәкъ җәяүлеләр кичүе мәйданчыгына карату – таләп ителә.

Әлеге конкурста катнашкач, укучының инициативасы белән “Юл хәрәкәте куркынычсызлыгы” дәүләт оешмасы кызыксынган, мәгълүмати ярдәм күрсәткән. Алга таба проектны ничек үстерү, аны тормышка ашыру турында әлегә уйлыйлар.

Эзтабар да әле ул!


Булат эзләнү юнәлешендә ике ел шөгыльләнә икән. Аның хезмәтләренең күбесе туган якны өйрәнүгә багышлана. Керәшен язуы турындагы хезмәте белән В.И. Вернадский исемендәге Бөтенроссия эзләнү эшләре конкурсында катнашып, җиңү яулаган ул. «Живи, помни о корнях своих» республика бәйгесендә дә беренче урын алуга ирешкән. Экологик юнәлештә дә эшләре бар икән Булатның. Алар гаиләсе белән ел саен экологик акция уздырып, Кама елгасы ярын чистарталар.

“Орленок”та сынатмаган




Егет бер дә тик утыра торганнардан гына түгел: бүген төнлә ул “Орленок” Бөтенроссия балалар үзәгеннән кайтып төшкән. 28 май – 19 июнь аралыгында “Бороться, искать, найти и не сдаваться” дип аталган сменада ял иткән. Бөтенроссия яшь туристлар һәм туган якны өйрәнүчеләр фестивале булган ул. Биредә Булат белән бергә, Түбән Каманың Балалар һәм яшьләр иҗаты йортына йөрүче Вәсилә Бәдгыева һәм Зәринә Морадыймова да катнашкан.

Әлеге сменага эләгү өчен, туган якны өйрәнү юнәлешендә эссе язып, бөтен диплом-грамоталарны туплап, Мәскәүгә җибәргәннәр. 150 җиңүче арасында Татарстаннан шушы яшь түбәнкамалылар да булган. Лагерьда эш 6 юнәлештә барган. Булат таулардагы туризм юнәлешен сайлаган, шушы тема буенча өстәмә белем алган. Смена ахырында укучы Кавказ тауларына өч көнлек походка барган. Шулай итеп, белемнәрен тагын да тирәнәйтеп, яңа көч туплап кайткан. Әлбәттә, диңгездә булгач, су кермичә дә калмаган.

Булат, төрле юнәлештә актив катнашып, проектлар булдырып, актив позицияле булырга, тормышта үз урынын табарга, фикерләү сәләтенә өйрәнә.

– Балаларны кечкенәдән үк актив позицияле итеп үстерсәк, җәмгыять тә алга таба барыр иде. Тормышыбызда күңелле вакыйгалар да күбрәк булыр иде. Җәмгыятьтә күзәтүчеләр дә, инкарь итүчеләр дә җитәрлек. Ә актив кешеләр санаулы, – ди Булатның әнисе.



Алинә МИННЕВӘЛИЕВА


Фотолар геройның шәхси архивыннан алынды.

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 6 сентябрь 2019 - 14:06
    ӘТИ ЙОРТЫ Гөлсинурга авылда атасыннан мирас булып калган йортлары турында әнисе Сәвия бүген тагын шалтыратты: - Кызым, син кайчан барып рәтләп киләсең инде андагы эшләрне? Эчендәге әйберләрен җыеп түгәргә дә, сатарга кирәк инде өйне. Күпме торыр ул? Болай хуҗасыз килеш торса, тиз черер. Урыны да әйбәт йортның. Авыл уртасында. Хакларның әле әйбәт чагы. Акчасы артык булмас, кирәк җире табылыр.
    4847
    2
    96
  • 8 сентябрь 2019 - 10:29
    ИСКЕ ЙОРТ Яңа йорт салып, анда күченгәнгә тугыз ел үтсә дә, Гайшә карчык түбәләре тишелгән, ишеге кыйшайган, күбесенчә келәт вазифасын үтәгән иске өйне сүтәргә улы Рәискә моңа хәтле һич кенә дә ризалык бирергә теләмәде. Рәис, иске йортны сүтик, дип ничә кат сүз башламасын, Гайшә әби улының игътибарын башка якка бора торды, я аңа бик тә мөһим бүтән эш табып биргәләде.
    2877
    1
    81
  • 5 сентябрь 2019 - 10:08
    ӘНИ, СУ БИР! Зур хастаханәнең реанимация бүлеге янында күн эскәмиягә сеңеп диярлек утырган, ябык гәүдәле, башына ак яулык бәйләгән, моңсу-җитди кыяфәтле карчык яныннан табиблар, шәфкать туташлары тыз-быз үтеп йөри. Инде икенче атна моннан китми диярлек утырган әби аларның барысын да өмет тулы карашы белән каршы ала һәм сагыш белән озатып кала. Шәфкать туташлары... Нинди мәгънәле бу исем! Шәфкатьле!.. Менә берәрсе янына килер дә, әйтер кебек: ”Әбекәй, кызыгыз терелде. Бүген аны өйгә алып кайтып китәрсез”, - дияр кебек.
    2457
    0
    59
  • 24 август 2019 - 18:02
    ӘНИЗӘР (ХИКӘЯ) Алар газета-журнал нәшриятында очраштылар. Әнизәр, бер кочак кәгазь күтәреп лифттан чыгып килгәндә, колагына телефонын “ябыштырган” берәү белән бәрелеште.
    1888
    0
    20
  • 2 сентябрь 2019 - 14:57
    СУКЫР ЯЗМЫШ Электричкада кеше күп түгел. Көпә-көндез ник бушка куалардыр бу кадәр тимер өемен?! Әллә шул кеше юклыккамы – тавыш-тынсыз гына, шыңшып кына йөри ул бүген.
    1580
    0
    18

  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    106
    0
    2
  • 15 август 2019 - 09:28
    142 ЕЛ РӘТТӘН ЯҢГЫРЫЙ ТОРГАН СҮЗ! Нәкъ 142 ел элек, 1877 елның 15 августында Томас Эдисон телефоннан сөйләшкәндә «Hello» («Алло») сүзен кулланырга тәкъдим итә.

    1876 елда Филадельфияның бөтендөнья күргәзмәсендә Александр Белл исемле...
    110
    0
    0
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019