ПСИХОСОМАТИКА ҺӘМ ЯШҮСМЕРЛӘР: ЭМОЦИЯЛӘРНЕҢ ТӘНГӘ ҺӘМ АШАУГА ЙОГЫНТЫСЫ

Без еш кына стрессны, куркуны, борчылуны бары тик күңелдә генә сизәбез дип уйлыйбыз. Ләкин ул безнең тәнгә дә турыдан-туры йогынты ясый. Бу феноменны психосоматика дип атыйлар. Башка сүз белән әйткәндә, күңел халәтенең физик симптомнарга әверелүе.

1. Психосоматика ничек күренә

Үсмерләр өчен психосоматика бигрәк тә актуаль, чөнки бу чорда гормоннар үзгәрә, уку эшләре арта, дуслар һәм гаилә белән мөнәсәбәтләр катлаулана. Әгәр берничә атна дәвамында баш авыртса, эч авыртса, йөрәк тибеше тизләнсә яки йокы бозылса – бу бары тик тән проблемасы гына түгел. Ул еш кына күңелнең сигналлары.

• Баш авырту, арт һәм муен төбе авыртуы – озак стресс кичергәндә еш очрый.
• Эч авырту, диарея яки ашказаны проблемалары – борчылу, курку, куркыныч хәлләрдән килеп чыга.
• Йокы бозылу, уяна алмау яки киресенчә артык йоклау – эмоциональ стрессның тәндә чагылышы.
• Тирән сулыш алу кыенлыгы, йөрәк тибеше тизләнүе – курку һәм борчылу нәтиҗәсендә.

2. Эмоцияләр һәм ашау арасындагы бәйләнеш

Стресс һәм борчылу ашауга да йогынты ясый. Кемдер авырлыкны «ашап чыгарга» тырыша: шоколад, чипс, фастфуд – болар барысы да вакытлыча рәхәтлек бирә, ләкин организмга зыян китерә. Кемдер киресенчә ашамый, аппетиты юкка чыга.

Бу хәлләр еш кына:

• ашказаны проблемаларына, газлар, авыртуга, дискомфортка китерә;
• ашаган ризыкның организмда тиешенчә эшкәртелмәвенә һәм энергия җитмәвенә сәбәп була;
• үз-үзеңә ышанычны киметә, уку һәм көндәлек эшләргә игътибарны киметә.

3. Тәннең сигналларын аңлау

Подростокка тәнен тыңлау бик мөһим. Әгәр берничә атна дәвамында бер үк симптом кабатлана икән, бу игътибар таләп итә. Сезнең тәнегез сезгә сөйләшә: «Стресс күп, тынычланырга кирәк», «Борчылуны онытма, ярдәм сора».

4. Практик киңәшләр

• Эмоцияләр һәм ашауны язып бару – көндәлек журнал алып, нинди хисләр һәм нәрсә ашаганны язып бару, проблеманы күрергә ярдәм итә.
• Стрессны киметү күнекмәләре – тирән сулыш алу, җәяү йөрү, спорт белән шөгыльләнү, музыка тыңлау.
• Әңгәмә корасы – үз хисләреңне ата-ана, дуслар яки мәктәп психологы белән уртаклашу.
• Белгечкә мөрәҗәгать итү – әгәр симптомнар озак вакыт дәвамында саклана яки көчәйсә, психолог яки психотерапевтка бару.

Үзеңне тыңлап, тән сигналларын аңлау бик мөһим. Эмоцияләрне тоткарламыйча чыгарырга, стрессны киметү юлларын эзләргә кирәк. Шуның белән бергә, сәламәт ашау, йокы һәм физик активлык — сезнең энергиягезне һәм кәефегезне күтәрүнең төп ысулы.