ПСИХОЛОГ, ПСИХОТЕРАПЕВТ, ПСИХИАТР: КЕМГӘ БАРЫРГА?

Кайчак үзең белән нәрсәдер булуын сизәсең: элек яраткан нәрсәләр кызык түгел, мәктәпкә барырга теләмисең, борчыласың, тиз ачуланасың яки беркем белән дә сөйләшәсе килми. «Бәлки, миңа ярдәм кирәктер?» дигән уй килә.

Ә аннары тагын бер сорау туа: кемгә барырга – психологкамы, психотерапевткәме, психиатргамы?

Өч сүз дә охшаш яңгырый, ләкин бу белгечләрнең эше бер үк түгел. Әйдә, гади итеп аерып карыйк.

Психолог: сөйләшергә һәм үзеңне аңларга ярдәм итә

Психолог – психология буенча белем алган белгеч. Ул табиб түгел, шуңа күрә дарулар язып бирми.

Психологка бару өчен «бик җитди проблема» булуы да мәҗбүри түгел.

Мәсәлән, син:

• имтиханнар яки мәктәп аркасында бик борчыласың;
• үзеңә ышанмыйсың;
• әти-әниең яки дусларың белән еш талашасың;
• класста үзеңне чит кеше кебек хис итәсең;
• нәрсә теләгәнеңне аңламыйсың;
• стресс яки көчле эмоциональ ару кичерәсең.

Психолог синең өчен карар кабул итми һәм «менә шулай эшлә» дип боерык бирми. Аның бурычы – сиңа үз хисләреңне, уйларыңны һәм реакцияләреңне аңларга ярдәм итү.

Мәсәлән, «Мин ялгышсам, барысы да миннән көләчәк» дигән уй кайдан килгән? Ни өчен син кайбер ситуацияләрдә үзеңне бик каты гаеплисең? Борчылганда үзеңә ничек ярдәм итәргә мөмкин?

Боларның барысы турында психолог белән сөйләшергә була.

Психиатр: психик сәламәтлек белән эшләүче табиб

«Психиатр» сүзеннән куркырга кирәкми. Психиатр – башка табиблар кебек үк медицина белгече, тик ул психик сәламәтлек белән эшли.

Ул кешенең хәлен бәяли, симптомнар турында сораша, кирәк булса диагноз куя һәм дәвалау билгели. Россиядә психиатрия – медицина белгечлеге.

Психиатрга мөрәҗәгать итәргә кирәк булырга мөмкин, әгәр:

• берничә атна дәвамында кәеф бик түбән булса;
• элек шатлык китергән әйберләр бөтенләй кызыксындырмый башласа;
• йокы яки ашау нык үзгәрсә;
• көч һәм энергия бөтенләй диярлек калмаса;
• борчылу көндәлек тормышка комачауласа;
• паника өянәкләре кабатланса;
• кеше башкалар күрмәгән яки ишетмәгән нәрсәләрне күрә йә ишетә башласа;
• үзеңә зыян китерү яки үлү турында уйлар барлыкка килсә.

Депрессия һәм борчылу яшүсмерләрдә дә очрый, һәм алар укуга, аралашуга, көндәлек тормышка җитди йогынты ясарга мөмкин.

Психиатрга бару автомат рәвештә «синдә бик куркыныч авыру бар» дигәнне аңлатмый. Кайчак табиб белән консультация нәкъ менә нәрсә булганын ачыклау өчен кирәк.

Ә психотерапевт кем була?

Менә монда бераз буталырга мөмкин.

Психотерапия – кешенең уйлары, хисләре һәм үз-үзен тотышы белән махсус психологик ысуллар ярдәмендә эшләү.

Психотерапиягә, мәсәлән, озак дәвам иткән борчылу, үз-үзеңне түбән бәяләү, куркулар, паника өянәкләре, авыр кичерешләр яки кабатлана торган проблемалар белән мөрәҗәгать итәләр.

Россия медицина системасында врач-психотерапевт – табиб белгеч. Ул психотерапия алып бара ала, медицина ягыннан хәлне бәяли һәм үз компетенциясе кысаларында дәвалау белән шөгыльләнә.

Шул ук вакытта психотерапия ысулларын махсус белем алган психологлар да куллана ала. Шуңа күрә белгеч сайлаганда аның исеме генә түгел, белеме һәм нинди әзерлек узуы да мөһим.

Димәк, кемгә барырга?

Гади генә ориентир:

Психологка – мәктәп, мөнәсәбәтләр, үз-үзеңә ышаныч, стресс, ялгызлык, мотивация, гаиләдәге аңлашылмаучанлык кебек проблемалар турында сөйләшергә теләсәң.

Психотерапия белән эшләүче белгечкә – бер үк авыр хисләр яки проблемалар озак вакыт кабатланып торса һәм алар белән тирәнрәк эшләргә теләсәң.

Психиатрга – хәлең көндәлек тормышка нык комачаулый башласа: озак вакыт йоклый алмасаң, көчең булмаса, көчле паника, үзеңә зыян китерү турындагы уйлар яки чынбарлыкны кабул итүдә гадәти булмаган үзгәрешләр барлыкка килсә.

Ә кайсысына барырга икәнен бөтенләй аңламасаң?

Психологтан яки табибтан башларга мөмкин. Яхшы белгеч, башка төрле ярдәм кирәклеген күрсә, кайда мөрәҗәгать итәргә икәнен аңлатачак.

Иң мөһиме: ярдәм сорау өчен «җитәрлек начар» булырга кирәкми

Кулың бик каты авыртса, табибка барасың. Психика белән дә шулай ук.

«Башкаларда миннән дә начаррак», «үзем генә җиңәргә тиеш», «минем проблемам җитди түгел» дип үзеңне туктатырга кирәкми.

Әгәр сиңа авыр икән – бу инде ярдәм сорар өчен җитәрлек сәбәп.

Ә үзеңә зыян китерү яки үлү турында уйлар туса, моны ялгыз күтәрмә: мөмкин кадәр тизрәк ышанычлы өлкән кешегә – әти-әнигә, туганга, укытучыга, мәктәп психологына яки табибка әйт. Мондый уйлар кичектергесез ярдәм сорарга сәбәп булып тора.

Психологка да, психотерапевтка да, психиатрга да мөрәҗәгать итү – «синең белән нәрсәдер дөрес түгел» дигән сүз түгел. Бу үзеңнең хәлеңне игътибарсыз калдырмау дигән сүз.