«ДӨРЕС ҖАВАП ТА САНАЛМАСКА МӨМКИН»: ФИЗИКАДАН БДИДА БАЛЛЛАРНЫ НИЧЕК ЮГАЛТМАСКА?

Физикадан БДИга әзерләнүне соңгы айларга калдыру – яхшы идея түгел. Имтиханда формуланы белү генә җитми: биремне дөрес аңларга, чишелешне тәртип белән күрсәтергә һәм җавапны таләп ителгән форматта язарга кирәк.

Кодификатор нигә кирәк?

Кодификаторда имтиханда очрый ала торган темалар, физик законнар һәм формулалар күрсәтелә. Бу аеруча икенче өлеш өчен мөһим. Кайбер мәсьәләләрдә дөрес җавап кына җитми: укучы нинди физик законнарга таянуын да күрсәтергә тиеш.

Шуңа күрә мәсьәләне чишкәндә:

• кулланылган законнарны һәм төп формулаларны күрсәтергә;
• исәпләүләрнең логикасын аңлатырга;
• ахыргы җавапны үлчәү берәмлеге белән язарга кирәк.
•  

Беренче өлештә нәрсәгә игътибар итәргә?

Беренче өлештә кыска җаваплы биремнәр бирелә. Аларның күпчелеге база дәрәҗәсендә, кайберләре катлаулырак. Монда иң еш очрый торган хаталарның берсе – шартны игътибарсыз уку.

Мәсәлән, график белән эшләгәндә иң элек:

• графикның һәр күчәрендә нәрсә күрсәтелгәнен;
• нинди үлчәү берәмлекләре кулланылганын;
• сорауда нәкъ нәрсә табарга кирәклеген;
• җавапның нинди берәмлектә булырга тиешлеген аңларга кирәк.

Аннары гына графиктагы мәгълүматны кулланып исәпләүгә күчәргә була. Гомумән, графиклы биремнәрдә «күз белән генә» җавап бирергә ашыкмагыз. Иң элек физик процессның мәгънәсен аңлагыз.

Җавапны бланкка дөрес күчерү дә мөһим

Беренче өлеш җаваплары сан рәвешендә языла. Әгәр җавап унлы вакланма булса, аны бланкка күчергәндә аеруча игътибарлы булырга кирәк. Саннар һәм өтер тиешле шакмакларга дөрес урнаштырылырга тиеш. Дөрес чишелгән биремнең җавабын бланкта ялгыш язу аркасында да балл югалтырга мөмкин.

Икенче өлеш нидән гыйбарәт?

Икенче өлештә тулы чишелеш таләп ителгән катлаулырак мәсьәләләр бар. Аларны шартлы рәвештә берничә төргә бүлеп була:

Сыйфат мәсьәләсе.

Монда сан гына табу кирәк түгел. Физик күренешне аңлатып, ни өчен нәкъ шундый нәтиҗә килеп чыгуын күрсәтергә кирәк.

Кыскарак исәпләү мәсьәләләре.

Гадәттә монда берничә физик законны кулланып исәпләү үткәрелә. Тик дөрес җавап кына җитми – чишелеш тә күрсәтелергә тиеш.

Катлаулы исәпләү мәсьәләләре.

Монда физик модельне дөрес төзү, кирәкле законнарны сайлау, математик исәпләүләр үткәрү һәм тулы җавап язу мөһим.

Сыйфат мәсьәләсен ничек эшләргә?

Мондый биремдә иң мөһиме – логик аңлатма. Башта шартны игътибар белән укыгыз һәм нинди физик процесс турында сүз баруын билгеләгез.

Аннары:

1. Нәрсә үзгәрә?
2. Бу үзгәреш нәрсәгә бәйле?
3. Кайсы физик закон моны аңлата?
4. Нинди нәтиҗә килеп чыга?

Шушы сорауларга эзлекле җавап бирергә кирәк. Бер җөмлә белән генә «арта», «кими» яки «үзгәрми» дип язу еш кына җитми. Ни өчен шулай булуын да аңлатырга кирәк.

Электр чылбыры турында биремнәрдә

Электр чылбыры сурәтләнгән мәсьәләләрдә һәр элементның ничек эшләвен аңларга кирәк.

Мәсәлән:

• реостатның каршылыгы ничек үзгәрә;
• диод токны кайсы юнәлештә үткәрә;
• конденсатор даими ток чылбырында үзен ничек тота;
• кайсы элементлар бер-берсенә параллель яки эзлекле тоташкан.

Монда формуланы яттан язу гына җитми – чылбырда нәрсә булып баруын аңлау мөһим.

Механика биремнәрендә көчләрне бутамагыз

Механика мәсьәләләрендә еш кына тәнгә тәэсир итүче көчләрне күрсәтергә кирәк була. Көчләрне сурәтләгәндә аларның кайсы тәнгә һәм кайсы ноктага тәэсир итүен дөрес билгеләү мөһим. Мәсәлән, тәннең авырлык көче белән аның терәккә тәэсир итү көчен бутарга ярамый. Әгәр шартта рәсем яки көчләр схемасы соралган икән, аны төшерми калдыру да баллны киметергә мөмкин.

Тормыштан алынган сюжетлы биремнәрдән курыкмагыз

2027 елгы БДИда физик ситуацияләр тормыштагы вакыйгалар, техника яки хәтта әкият геройлары белән бәйләп бирелергә мөмкин. Биремнең сюжеты кызык яки гадәти булмаган булса да, аның артында гадәти физик модель ята.

Шуңа күрә иң элек:

«Бу нинди физика темасы?» дигән сорауга җавап бирергә кирәк. Аннан соң сюжетны читкә куеп, мәсьәләне гадәти физик бирем кебек чишәргә була.

Катлаулы мәсьәләне ничек рәсмиләштерергә? Тулы чишелеш таләп ителгән мәсьәләдә җавапны тәртипле итеп язу мөһим.

Гадәттә түбәндәгеләр кирәк:

• бирелгән зурлыкларны билгеләү;
• кирәк булса, рәсем яки схема ясау;
• кулланылган физик законнарны һәм формулаларны күрсәтү;
• яңа кертелгән билгеләрне аңлату;
• математик исәпләүләрне күрсәтү;
• ахыргы җавапны үлчәү берәмлеге белән язу.

Имтихан тикшерүчесе сезнең ничек уйлаганыгызны аңлый алырга тиеш.

Нинди хаталар өчен балл киметергә мөмкин?

Балллар түбәндәге очракларда югалырга мөмкин:

• шартта соралган рәсем яки схема юк;
• рәсемдә физик хата бар;
• кулланылган зурлыклар аңлатылмаган;
• исәпләүләрдә яки математик үзгәртүләрдә хата киткән;
• җавап кына язылган, ә чишелеш күрсәтелмәгән;
• кирәкле физик закон күрсәтелмәгән;
• җавапта үлчәү берәмлеге юк;
• формула дөрес кулланылмаган.

Шуңа күрә имтиханда «җавапны таптым – бетте» дип уйларга ярамый. Рәсмиләштерү дә нәтиҗәнең бер өлеше.

Әзерләнгәндә нәрсә кулланырга?

Иң ышанычлы ресурслар:

• ФИПИның ачык биремнәр банкы;
• ФИПИ демоверсияләре;
• ФИПИның методик материаллары;
• СтатГрад тренировкалары;
• БДИга әзерләнү өчен ФИПИ грифы булган кулланмалар.

Биремне дөрес уку → физик процессны аңлау → кирәкле законны сайлау → чишелешне күрсәтү → җавапны дөрес рәсмиләштерү – менә төп алгоритм.

Һәм әзерлек вакытында ук җавапларны имтихандагы кебек рәсмиләштерергә гадәтләнсәгез, БДИда техник хаталар аркасында балл югалту ихтималы күпкә кимрәк булачак.