ӘТИ-ӘНИ МӘКТӘП ТУРЫНДА СОРАУЛАРЫ БЕЛӘН АЧУНЫ КИТЕРСӘ, НИШЛӘРГӘ?

«Бүген мәктәптә нәрсә булды?», «Өй эшләрен эшләдеңме?», «Ничәле алдың?», «Нигә укытучы шулай әйтте?» – әти-әниләрнең бу сораулары кайвакыт укучыга бик күп булып тоелырга мөмкин. Бигрәк тә мәктәптән арып кайтканда, кәеф булмаганда яки үз проблемаларың белән мәшгуль чакта, гади генә сорау да ачуландырырга мөмкин.

Ләкин әти-әнинең кызыксынуы еш кына контроль ясарга теләүдән түгел, ә бала тормышында нәрсә булганын белергә, ярдәм итәргә теләүдән килә.

Ни өчен әти-әниләр күп сорый?

Күп кенә ата-аналар өчен мәктәп – баласының киләчәге белән бәйле мөһим өлкә. Алар:

• баласының үзен ничек хис итүен белергә;
• укуда кыенлыклар булса, ярдәм итәргә;
• дуслары, укытучылары белән мөнәсәбәтләрен аңларга;
• баласының проблемаларын вакытында күрергә тели.

Мәсәлән, әнисе көн саен:

– «Мәктәптә ничек булды?» – дип сорый.

Бала моны:

– «Әни мине тикшерә», – дип кабул итәргә мөмкин.

Ә әнинең соравының чын мәгънәсе башка булырга мөмкин:

– «Баламның көне ничек үтте икән? Аңа ярдәм кирәкмиме икән?»

Ни өчен без ачуланабыз?

Психологлар әйтүенчә, ачу еш кына башка хисләрне каплап тора. Бала чынлыкта:

• арыган булырга;
• борчылырга;
• мәктәптәге проблемалар турында сөйләргә әзер булмаска;
• үзенә күбрәк мөстәкыйльлек кирәклеген тоярга мөмкин.

Мәсәлән:

Әти:
– «Бүген ничәле алдың?»

Бала:
– «Белмим инде! Гел шул сораулар!»

Ә чынлыкта аның эчендә:

«Контроль эш начар булды, оят», «Әти-әниемне борчырга теләмим», «Ничек әйтергә белмим» дигән уйлар булырга мөмкин.

Ачу белән җавап биргәнче нәрсә эшләргә?

1. Берничә секунд туктап тор

Ачу килгәндә шунда ук кычкырып җавап бирү конфликтны арттырырга мөмкин.

Мәсәлән:

❌ «Сорама инде! Туйдырдыгыз!»

дигәнче,

✅ «Хәзер бераз арып кайттым, соңрак сөйләшик әле», – дип әйтергә мөмкин.

2. Үз хисеңне аңлат

Әти-әнигә каршы чыгу урынына үз халәтең турында сөйләү яхшырак.

Мәсәлән:

❌ «Сез гел мине тикшерәсез!»

✅ «Мәктәптән кайткач, башым бераз ял итәргә тели. Аннары сөйләшсәк, миңа җиңелрәк булачак».

3. Әти-әнигә үзең дә сөйләшү өчен вакыт тәкъдим ит

Кайбер балалар проблемалар турында сөйләшергә теләми, ләкин бөтенләй эндәшмәү әти-әнине тагын да күбрәк сорарга мәҗбүр итә.

Мәсәлән:

– «Бүген мәктәптә авыррак көн булды. Хәзер сөйләшергә әзер түгелмен, кич белән әйтермен».

Бу – җаваплылыктан качу түгел, ә үз хисләреңне дөрес җиткерү.

Әти-әнигә нәрсә әйтергә була?

Әгәр сораулар бик күп булып тоелса, тыныч вакытта сөйләшеп карарга мөмкин.

Мәсәлән:

– «Әни, мин синең минем белән кызыксынуыңны аңлыйм. Ләкин кайвакыт мәктәптән кайткач күп сорауларга җавап бирү авыр була. Башта бераз ял итеп алсам, аннары сөйләшербезме?»

Әти-әниләр дә шуны истә тотсын

Бала һәр көн мәктәптә булган вакыйгаларны сөйләп бирергә әзер булмаска мөмкин. Кайвакыт аңа сорау түгел, ә гади генә җылы сүз кирәк.

«Ничек булды?» дигән сорау урынына:

• «Көнең ничек үтте?»
• «Бүген сиңа нәрсә ошады?»
• «Берәр нәрсә борчыдымы?»
• «Мин сиңа ничек ярдәм итә алам?»

дип сорап карарга мөмкин.

Иң мөһиме

Әти-әнинең сораулары – һәрвакыт контроль дигән сүз түгел. Күп очракта бу – мәхәббәт һәм кайгырту билгесе. Ә баланың ачуы да начарлык түгел: ул үзенең арыганын, басым сизгәнен яки ял итәргә кирәклеген күрсәтә ала.

Иң мөһиме – ачуланып ераклашу түгел, ә бер-береңне аңларга өйрәнү.

Чөнки яхшы мөнәсәбәт «кем дөрес?» дигән сораудан түгел, ә «без бер-беребезне ничек ишетә алабыз?» дигән сораудан башлана.