НИЧЕК БЕЗ КЕШЕЛӘРНЕ ИСЕМЕНӘ КАРАП БӘЯЛИБЕЗ

Психологлар шундый нәтиҗәгә килгән: без кешеләрнең исемнәрендәге авазларны аерым бер холык үзенчәлекләре белән тәңгәлләштерәбез икән. Мисал өчен, экстравертның исеме ничек? Айрат инде! Я Рәфидә, я Ришат. Тик берничек тә Гөлназ, Илназ, Әминә, Алсу, Гүзәл түгел – алар эмоциональрәк һәм компромисска җиңелрәк баралар. Моны кешеләрнең исемнәрне кабул итү үзенчәлеген өйрәнгән Канада психологлары ачыклаган. Аларның бу тикшеренүе Journal of Experimental Psychology фәнни журналында бастырылган.

Әлеге экспериментта 180 кеше катнашкан. Алар төрле исемнәргә бәяләмә бирергә, ул исемнәрне йөрткән кешеләрне характерларга тиеш булганнар. Галимнәр өч өлештән торган эксперименттан шундый нәтиҗә чыгарганнар: сонор авазлар кергән исемнәр (л, м, н, һ.б.) кешеләрдә мәрхәмәтлелек, эмоциональлек, җаваплылык белән ассоцияләшсә, яңгырау тартыклар кергән исемнәрне исә күпчелек кеше экстраверсия белән бәйли. Катнашучылар исемнәрне үзләренең танышларын искә төшереп бәялиләр дип уйлыйзмы? Галимнәр бу фикерне кире кага, чөнки катнашучыларга уйлап чыгарылган исемнәр дә тәкъдим ителгән.

Бу эксперименттан соң, галимнәр ни өчен безнең төрле авазларны төрлечә кабул итүебезне ачыкларга уйлаган. Алар Бер мең кешегә якын катнашучы белән онлайн-тикшерү уздырганнар, тик исем белән холык арасында бәйләнеш ачыкланмаган. Белгечләр фикеренчә, без эволюция барышында авазларга эмоциональ төсмер бирергә һәм аларны контекстка бәйләргә өйрәнгәнбез: йомшак, ягъни сонор авазлар тынычлыкны хәбәр итсә, калтыраулы, йомык тартык авазлар энергия һәм хәрәкәтне билгели.

Монысы галимнәр фикере булды, ә хәзер темага карата үземнең уйларымны да җиткерәсе килә. Канада психологларның бу экспериментлары белән бүлешәсе килү теләге юктан түгел. Мин кечкенәдән ана телебездәге һәм рус телендәге аерым аваз һәм сүзләрнең үзенчәлегенә, яңгырашына игътибар итә идем. Минем өчен нечкә сузыклардан торган сүз һичшиксез кечкенә предметны ачыкларга тиеш булса, калын сузыклардан торган сүз зур әйберләргә бирелергә тиеш иде. “Кечкенә” белән “нәни” һәм “зур белән олы” сүзләренең мәгънә һәм яңгыраш ягыннан төгәллегенә игътибар итегез. Телдә шундый мисаллар тапкан саен, халыкның никадәр акыллы һәм зирәк икәнлегенә инана башлыйм. Тик аңлашылмаучанлыклар да булмый калмый. Мисал өчен, мин 19 яшемә кадәр абрикос белән персикны бутадым, чөнки арткы рәт (калын) сузыклардан гына торган абрикос – зур, ә алгы рәт (нечкә) сузыклардан торган персик кечкенә булырга тиеш кебек (минем күзаллавымда), ә чынлыкта киресенчә шул: кеп-кечкенә җимешкә “атаң башы кадәр” (АБРИКОС) исем биргәннәр. Әйе, бу минем шәхси проблемам, һәм, русча әйтсәк, мин артык драматизируюдыр. Тик үзең өчен шундый ачышлардан соң, сүзнең генә түгел, һәр авазның үзе бер дөнья булуын, һәм сөйләмдә никадәр мөһим урын алып торуын аңлайсың.

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 21 сентябрь 2019 - 20:55
    НИГЕЗ ЙОРТ Сания карчыкның бәгыренә төшкән сагыш иксез-чиксез иде. Бу сагышны бер генә үлчәмгә салып та, бер генә бизмәнгә куеп та булмыйдыр. Ул аны гүя утырган эскәмиясенә мәңгелеккә беркетеп куйган да үзе башка җаннар эзләп китеп барган. Шуңа күрәдерме, Саниянең күңеленә авыр булса да, аның җаны тыныч иде...
    2746
    2
    57
  • 22 сентябрь 2019 - 14:14
    ВӘСИЛӘ Күпләр өчен мәктәпнең ямен алып китте Вәсилә апалары. Шул китүеннән башка килә алмады Вәсилә яраткан мәктәбенә. Авыр чир утыз ике яшьлек чибәр хатынны, аяктан яздырып, урынга беркетте. Көннән көнгә сүнә барды Вәсилә, корый барды. Хастаханәдә дә аңардан тиз баш тарттылар. Үзенә берни әйтмәсәләр дә, табиблар Вәсиләнең ире Ниязны ачыктан-ачык кисәттеләр: “Без ярдәм итәрлек түгел...” Бианасы Кәримә карчык киленен им-томлап та карады. Тик Вәсиләне аягыннан еккан авыр чир китәргә килмәгән иде шул. Айлар буе ятты да ятты урында Вәсилә. Берни аңламаган биш яшьлек кызы Ләйлә белән аңардан да кечерәк улы Фәрит кенә: “Әни, тор инде. Кайчан мәктәпкә барасың?”, - дип җанын кыйдылар.
    2199
    1
    29
  • 12 октябрь 2019 - 11:30
    БУШ ЙОРТ Туганыннан артык күреп яраткан күршесе Зөһрә карчык үлеп, өч-дүрт ел үтүгә, аның өен авылның теге башында яшәгән ике балалы, яше утыздан арткан Зөлфәт сатып алгач, ялгызы яшәп яткан Гөлсемнең тынычлыгы югалды. Зөлфәтнең авыл халкына ясаган этлекләрен күреп-ишетеп белгән хатын, яңа күршеләре белән бик якыннан аралашмаса да, йорт-бакчалары терәлеп торгач, алардан качып та яши алмады.
    1947
    0
    15
  • 26 сентябрь 2019 - 15:08
    ПЕРӘ Вәсил бүген дә иртә таңнан, әнисе урыныннан кузгалып кыштыр-мыштыр йөри башлауга ук, йокысыннан торып утырды. Әнә ул инде кичтән үк әзерләп куелган утыннарны мичкә тутырып, ут үрләтеп җибәргән, сыерны савып кереп, сөтен дә сөзеп куйган. Менә хәзер самавырга чиләктән су салыр, торбасына яңа өлгергән кузлы күмерләрне өстәп җибәрер. Мичтә дөрләгән ялкынга, самавыр торбасы «тәрәзәчек»ләреннән күз кыскан кузларга карап утырырга ярата ул. Улының иртәләрен әнә шулай онытылып, утларны күзәтеп утыруын әнисе сизми диярлек. Сизеп тә игътибар итмиме? Комачауламагач, ярый, утырсын инде, ихтыяры, дияме?
    1922
    0
    14
  • 10 октябрь 2019 - 16:48
    ТУКТАЛЫШ “Тизрәк! Тизрәк!..” Кыска гына мизгелгә аңына килгән Айдар үз янында кайнашкан ак халатлы кешеләрнең кем икәнлеген дә, кая ашыкканнарын да аңламыйча, бөтен тәненә таралган кискен авыртудан тагын аңын җуйды... Тукталышта юл аша чыгарга басып торганда килеп бәрелгән машинаны ул хәтерләмәде. Изелгән аякларын бот төбеннән кисәчәкләрен белми иде әле утыз тугыз яшьлек авыл укытучысы...
    1806
    2
    24

  • 23 сентябрь 2019 - 15:32
    ЖВАЧКА: "БҮГЕН МИНЕМ ТУГАН КӨН!" Бүген без көненә берәр пачка чәйни торган ЖВАЧКАның туган көне. Аңа ничә яшь дип уйлыйсыз? Ничек уйлап тапканнар? Хәзер беләбез!
    183
    0
    0
  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    247
    0
    2
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019