НИ ӨЧЕН: ТЕЛЛӘР

Сез яраткан “Ни өчен?” сәхифәсен бүген телләр темасына багышларга булдык. Ни өчен полиглотлар сөйләшкәндә буталып бетми? Ни өчен сүз тел очында тора, тик аны искә төшереп булмый?

Ни өчен полиглотлар сөйләшкәндә буталып бетми?

Канзас университеты психолингвисты Майк Витевич моны бик җиңел аңлата: “Сүзләр һәр телдә төрлечә яңгырый”, - ди ул. Күп кенә теорияләргә күз салсак, аларда без берәр сүз  өйрәнгәндә хәтеребезгә  аның кайсы телнеке булуы турында мәгълүмат та кереп кала, дип санала.

Күз алдыгызга китерегез: сезнең суыткычта  алма һәм әфлисуннар бар, ди. Алмаларны бер тел сүзләре, ә әфлисуннарны икенче тел сүзләре дип алыйк. Әгәр сезгә алма кирәк булса, сез түгәрәк, кызыл яки яшел җиләк-җимешкә карыйсыз, ә инде әфлисун кирәк булса, кызгылт сары төстәгесенә. Әйе, кайчак өлгереп бетмәгән әфлисунны алма дип уйларга мөмкин. Тик мондый очраклар сирәк була. Булса да аларны тиз генә төзәтергә мөмкин. Галим инглиз телен испан тел белән чагыштыра һәм охшаш яңгырашлы сүзләр берничә генә булып чыга.

“Алмага “алма” дип язып куярга кирәкми, без аның нәрсә икәнлеген болай да беләбез”, - дип галим. Шуңа күрә ике телле даирәдә үскән балаларның ата-аналарына борчыларга кирәкми, аларның телләре буталмаячак.

Тик  кайчак шундый хәл була: сүз искә төшә,  тел очында әйләнә, тик аны әйтеп булмый. Ник алай була соң?

Ни өчен сүз тел очында тора, тик аны искә төшереп булмый?

Бу күренешне  “Presque vu” дип атыйлар. Бу халәтне күпләрнең тойганы бар. Балачакта ул хәл безнең белән булмый диярлек, үсә төшкән саен ешая. Аның ни сәбәпле барлыкка килүенә төгәл аңлатма юк. Әмма ике төп теория яшәп килә.

Аның беренчесе мондыйрак эчтәлекле: хәтер сүзне искә төшерерлек үк дәрҗәдә яхшы түгел, ә менә преске вю халәтен тудыра алырга булган хәтер дә җитә.

Икенче теория болай яңгырый: сүзне искә төшергәндә без аңа бәйле булган төшенчә-күренешләрне искә төшерәбез, преске вю – әнә шул процесс.

Теги: ни өчен
Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 29 октябрь 2019 - 12:48
    ХУШЫГЫЗ, КЕШЕЛӘР! Исәнмесез, кешеләр? Көндәлегемне мондый сүзләр белән башлавыма аптырамагыз. Ни өчен икәнен аңлатып тормыйм. Кызыксынып укый калсагыз, барысына да үзегез төшенерсез. Көндәлегемә «Хушыгыз, кешеләр!» дип исем биргәнем өчен ачуланмагыз, зинһар! Башка исем уйлап таба алмадым.
    7729
    3
    72
  • 23 октябрь 2019 - 19:52
    ТАШЛАНДЫК БАЛА Фәнис беркөн сменалап эшләгән эшеннән чыккач, кибеткә кереп, хатыны кушкан әйберләрне сатып алды да, ашыга-ашыга өенә атлады. Яшәгән йортына җитәрәк, аңа урам аша кемдер исеме белән дәште. Борылып караса, Фәнискә кулын болгый-болгый, ике еллап элек бергә эшләгән Фәһим басып тора.
    6253
    3
    125
  • 24 октябрь 2019 - 15:03
    ЙОЛДЫЗКАЙ ...Мал-туарга кышкылыкка печән әзерләп, утын әзерләп, бакча үстереп, җәй үткәне сизелми дә калды. Ярый, үсеп килүче ике уллары бар ярдәмгә. Әнә беренче кар да төшкәли җиргә... Рифаты, аллабирса, киләсе елга мәктәпне бетерә. Илфатның тагын ике ел укыйсы бар. Заманында гөрләп торган колхоз хуҗалыгы соңгы елларда таркалады.
    4269
    0
    58

Блоглар
  • РУБИН–ДИНАМО 0:1 (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019