НИГӘ БЕЗ КАЙБЕР ФӘННӘРНЕ ЯРАТАБЫЗ, Ә КАЙБЕРЛӘРЕН КҮРӘ АЛМЫЙБЫЗ?

Бер дәрескә кергәндә: «О, бүген биология!» – дип сөенәсең. Ә икенче дәрес исеме расписаниедә күренүгә үк кәеф төшә. Кемдер математиканы ярата, әмма тарихтагы даталарны күрә алмый. Кемдер, киресенчә, инша язарга әзер, тик формулалардан кача. Нигә шулай? Безнең «гуманитар» яки «технарь» булып тууыбыз гына сәбәпме? Әллә монда башка нәрсәләр дә бармы?

Безгә аңлашылган нәрсә күбрәк ошый

Гади генә кагыйдә бар: берәр нәрсә килеп чыккан саен, аны эшләү теләге дә арта.

Мәсәлән, син математикадан мәсьәләне үзең чиштең ди. Җавап дөрес! Шул мизгелдә: «Мин булдырам бит!» – дигән хис туа. Әгәр мондый уңышлар еш кабатланса, математика әкренләп «куркыныч фән» булудан туктый.

Ә менә бер теманы аңламый калдың, аннан икенчесен, өченчесен... Яңа материал искесенә таяна, шуңа күрә дәрестә утыру кыенлаша бара. Нәтиҗәдә: «Мин физиканы яратмыйм», – дип уйларга мөмкинсең.

Ләкин кайчак без фәнне түгел, ә аны аңламау хисен яратмыйбыз.

Укытучы да зур роль уйный

Бер үк фән ике төрле укытучы белән бөтенләй башкача тоелырга мөмкин.

Берсе теманы тормыштагы мисаллар белән аңлата, сорау бирергә курыкмаслык атмосфера тудыра. Икенчесенең дәресендә ялгыш җавап бирү үзе стресс булырга мөмкин.

Шуңа күрә безнең фәнгә мөнәсәбәт еш кына укытучы белән дә бәйле. Химияне яратам дип уйлаганда, бәлки, син химияне генә түгел, ә дәрестәге тәҗрибәләрне, шаяртуларны һәм сине тыңлый белгән укытучыны да яратасыңдыр.

«Миңа бу кайчан кирәк булачак?»

Әгәр ми бер эшнең мәгънәсен күрмәсә, аңа игътибарны озак тоту авыррак.

«Нигә миңа логарифм?»
«Нигә Петр I реформаларын ятларга?»
«Нигә җөмләгә синтаксик анализ ясарга?»

Мондый сораулар – нормаль.

Фән реаль тормыш белән бәйләнгәндә ул кызыграк була башлый. Процентлар – кибеттәге ташламалар һәм кредитлар. Биология – үз организмың турында белем. Тарих – бүгенге дөньяның ни өчен нәкъ шундый булуын аңлау. Тел дәресләре – фикереңне башкалар аңларлык итеп җиткерә белү.

Кайчак фән кызыксыз түгел – безгә аның ни өчен кирәклеген күрсәтмәгәннәр генә.

Без барыбыз да төрле

Кемгәдер саннар һәм төгәл кагыйдәләр белән эшләү рәхәт. Кемдер текстлар, кешеләр, образлар белән тизрәк мавыга. Берәүгә мәгълүматны рәсем итеп күрү кирәк, икенчесе үзе эшләп карагач кына аңлый.

Өстәвенә кызыксынулар да үзгәрә.

Бишенче сыйныфта тарихны күрә алмаган кеше тугызынчыда бер тарихи сериал карап, шул чор турында сәгатьләр буе укый башларга мөмкин. Ә балачактан математиканы яраткан укучы бер көнне журналистика белән кызыксынып китәргә мөмкин.

Шуңа күрә «мин гомер буе гуманитарий» яки «миңа телләр бирелмәгән» дигән ярлыкларны үзеңә ябыштырырга ашыкма.

Дусларның фикере дә йога

Сыйныфта:

– Физика коточкыч авыр!

– География нигә кирәк инде?

– Әдәбиятта нәрсә аңлап була соң?

– дигән сүзләр гел яңгырап торса, үзең дә шулай уйлый башларга мөмкинсең.

Без тирә-яктагы кешеләрнең мөнәсәбәтен сизмичә генә үзләштерәбез. Шуңа күрә кайчак «мин бу фәнне яратмыйм» дигән фикер чынлыкта үзебезнеке дә булмаска мөмкин.

Үзеңнән сорап кара: миңа чыннан да ошамыймы, әллә барысы да шулай сөйлиме?

Ә начар билге?

Начар билге дә фән белән мөнәсәбәтне бозарга мөмкин.

Контроль эштән «2» яки «3» алдың. Кәеф төште. Аннары киләсе контроль алдыннан ук: «Барыбер булдыра алмыйм», – дигән уй килә.

Шуннан кызык сәер түгәрәк барлыкка килә:

аңламыйм → начар билге алам → үземә ышанмыйм → әзрәк тырышам → тагын аңламыйм.

Аны кирегә дә борып була:

кечкенә теманы аңлыйм → кечкенә уңышка ирешәм → үземә ышаныч арта → күбрәк эшләп карыйм → нәтиҗә яхшыра.

Моның өчен шунда ук «бишле» алырга кирәкми. Кичә аңламаган бер формуланы бүген аңлау да – прогресс.

Яратмаган фәнне ничек «коткарырга»?

Үзеңне «хәзер мин химияне яратырга тиеш!» дип мәҗбүр итү кирәкми. Әмма фәнгә икенче яктан карап була.

Нәкъ нәрсә ошамаганын ачыкла. Бөтен фәнме? Әллә формулалармы? Ятлаумы? Укытучының аңлатуы? Контроль эшләрдән куркумы?

Башка формат эзлә. Дәреслектәге тема аңлашылмаса, видео, схема, подкаст, эксперимент яки уен аша кара.

Тормыш белән бәйлә. Физика – спортта, музыкада һәм телефонда. Химия – ризыкта һәм косметикада. География – сәяхәттә һәм һава торышында.

Белемдәге «тишек»не тап. Бәлки, бүгенге тема түгел, ә бер ел элек өйрәнелгән нәрсә аңлашылмый калгандыр.

Үзеңне башкалар белән чагыштырма. Сыйныфташың бер мәсьәләне ике минутта чишә икән, бу синең дә ике минутта чишәргә тиешлегеңне аңлатмый.

Һәм иң мөһиме

Мәктәптәге һәр фәнне яратырга мәҗбүр түгелсең.

Кайбер дәресләр сине рухландырыр, кайберләре «ярар инде...» режимында үтәр. Бу – гадәти хәл.

Ләкин «миңа бу фән ошамый» белән «мин моны булдыра алмыйм» – бер үк нәрсә түгел.

Бүген яратмаган фәнең иртәгә кызык булып китәргә мөмкин. Ә кызык булмаса да – син аны кирәкле дәрәҗәдә үзләштерә аласың.

Шуңа расписаниедә шул «коточкыч» дәресне күргәч, бер сорау биреп кара:

«Мин бу фәнне чыннан да яратмыйммы – әллә без әле бер-беребезне аңлап бетермәдекме?»