ДУСЛЫКНЫҢ «КЫЗЫЛ ФЛАГ»ЛАРЫ: КАЙЧАН АРАНЫ ӨЗӘРГӘ ВАКЫТ?

Дустың белән һәр очрашудан соң кәефең төшә, гел гаепле булып каласың яки аның янында үзең булып кылана алмыйсыңмы? Бәлки, бу гади үпкәләшү генә түгелдер. Сәламәт булмаган дуслыкны ничек танырга һәм аннан ничек чыгарга икәнен тикшерәбез.

Дуслар да ачуланыша. Кайчак бер-берсен аңламый, авыр сүз әйтә, берничә көн сөйләшми йөри. Бер генә конфликт дуслыгыгыз начар дигән сүз түгел. Иң мөһиме – аннан соң нәрсә була: сез тыныч кына сөйләшә, бер-берегезне тыңлый һәм хатаны төзәтергә тырышасызмы?

Сәламәт дуслык хөрмәткә, ышанычка һәм ике якның да шәхси чикләрен исәпкә алуга корыла. Бәхәсләр анда да була, ләкин алар кимсетү, куркыту һәм мәҗбүр итүгә әйләнми.

Ә менә түбәндәге хәлләр кабатланып торса, аларга игътибар итәргә кирәк.

1. Ул сине даими рәвештә кимсетә

«Шаярдым гына», – ди ул, ә сиңа көлке түгел.

Дустың синең тышкы кыяфәтеңнән, гаиләңнән, сөйләшү рәвешеңнән яки мавыгуларыңнан көләргә мөмкин. Син моның ошамавын әйткәч тә, ул туктамый. Җитмәсә, башкалар алдында кимсетеп, соңыннан сине «юмор аңламыйсың» дип гаепли.

Чын шаярудан соң ике кеше дә көлә. Ә берәү көлеп, икенчесе хурланып калса – бу инде күңел ачу түгел.

Кешене мыскыллау, түбәнсетү һәм башкалардан аеру эмоциональ зыян китерүче гамәлләр булырга мөмкин.

2. Сиңа һәрвакыт үзеңне акларга туры килә

– Нигә миңа шунда ук җавап бирмәдең?

– Нигә миннән башка йөрдең?

– Кем белән языштың?

– Нигә бүген кәефең юк?

Дуслыкта кызыксыну һәм кайгырту була. Ләкин һәр адымың турында хисап тоту таләп ителсә, бу контрольгә әйләнергә мөмкин.

Синең башка дусларың, гаиләң, дәресләрең һәм ялгыз калырга теләгән вакытларың булырга хокукың бар. Чын дус моны үзенә каршы һөҗүм дип кабул итми.

3. «Юк» дигән җавабыңны кабул итми

– Чын дус булсаң, эшләр идең.

– Куркак булма инде.

– Бер тапкырдан нәрсә була?

– Моны беркемгә дә әйтмә.

Мондый сүзләр белән сине теләмәгән гамәлгә этәрәләр икән, бу – җитди билге. Ул дәрестән качу, спиртлы эчемлек татып карау, кемнедер мыскыллау, куркыныч видео төшерү яки шәхси фотолар җибәрү булырга мөмкин.

Дуслыкны дәлилләү өчен үзеңә куркыныч яисә уңайсыз булган эшне башкарырга тиеш түгелсең. Шәхси чикләр – кешенең үзен эмоциональ һәм физик яктан саклау өчен билгеләгән кагыйдәләре.

4. Барлык проблемаларында да сине гаепли

Ул сине рәнҗетте – син «артык сизгер».

Ул сереңне сөйләде – син «барысын да катлауландырасың».

Ул очрашуга килмәде – син «дөрес аңламагансың».

Әгәр һәр сөйләшү ахырында гаепле булып син каласың икән, бер мизгелгә туктап уйлан: чыннан да бөтен җаваплылык синдәме?

Кеше хаталана ала. Ләкин сәламәт мөнәсәбәттә ул үз гамәлен таный һәм гафу үтенә белә. «Син үзең мине шуңа мәҗбүр иттең» дигән сүз җаваплылыкны башка кешегә күчерү булырга мөмкин.

5. Ул сине башкалардан аерырга тырыша

«Алар синең чын дусларың түгел», «минем белән генә аралаш», «аны сайласаң, мин синең белән бүтән сөйләшмим».

Әлбәттә, дустың сиңа кем турындадыр үз борчылуын әйтә ала. Әмма кем белән сөйләшергә ярый, кем белән ярамый икәнен ул хәл итәргә тиеш түгел.

Башка кешеләр белән аралашканың өчен сине җәзалау, төркемнән чыгару белән янау яки гел көнләшү – сәламәт дуслык билгесе түгел.

6. Серләреңне сиңа каршы куллана

Дустыңа шәхси нәрсә сөйләдең, ә ачуланышкач, ул моны башкаларга таратты. Яки:

– Әйткәнемне эшләмәсәң, барысына да сөйлим.

Бу инде гади үпкәләшү генә түгел, ә шантаж. Мондый очракта ялгыз калма: ышанган өлкән кешегә – әти-әнигә, укытучыга, мәктәп психологына яки башка якыныңа сөйлә.

Әгәр шәхси фото яки видео тарату белән яныйлар икән, дәлилләрне юкка чыгарма: хәбәрләрнең скриншотларын сакла һәм мөмкин кадәр тизрәк ярдәм сора.

7. Аның янында син үзең була алмыйсың

Дустың белән очрашыр алдыннан сүзләреңне кат-кат уйлыйсыңмы? «Моны әйтсәм, көлмәсме?», «Бүген тагын үпкәләмәсме?» дип борчыласыңмы?

Үзеңнең фикерләреңне, киемеңне, мавыгуларыңны һәм хәтта тавышыңны да аңа ошар өчен үзгәртеп торасың икән, бу дуслык сине арыта башлаган булырга мөмкин.

Дуслыкта бөтен нәрсә белән килешү мәҗбүри түгел. Әмма кеше үзен гел куркынып, кысылып һәм ялгыз хис итәргә тиеш түгел.

Үзеңне тикшерү өчен биш сорау

Бу кеше белән аралашканнан соң мин күбрәк көч аламмы, әллә хәлсезләнәмме?

Мин аңа «юк» дип курыкмыйча әйтә аламмы?

Ул минем уңышларыма чын күңелдән шатланамы?

Конфликт вакытында ул мине тыңлыймы?

Мин аның янында үзем булып кала аламмы?

Бер сорауга «юк» дип җавап бирү дуслыкны шунда ук өзәргә кирәк дигән сүз түгел. Әмма җавапларның күбесе «юк» икән, мөнәсәбәтләрегезгә читтән карап бәяләргә вакыт.

Араны ничек өзәргә?

Дуслыкны өзү өчен зур җәнҗал чыгарырга яки кешенең бөтен начар якларын тезеп китәргә кирәкми. Кыска һәм аңлаешлы итеп әйтергә була:

«Соңгы вакытта безнең аралашу миңа авыр тәэсир итә. Шуңа күрә бераз ара калдырырга телим».

Яки:

«Минем белән болай сөйләшүне кабул итмим. Бу кабатланса, аралашуны дәвам итмәячәкмен».

Кайчак дуслыкны тулысынча өзмичә, аралашуны киметү дә җитә: сирәгрәк җавап бирү, икегез генә очрашмау, социаль челтәрләрдә тавышсыз режимга күчерү.

Ләкин кеше куркыта, эзәрлекли, шантажлый яки физик көч куллана икән, аның белән ялгыз сөйләшергә тырышма. Ышанган өлкән кешегә хәбәр ит һәм куркынычсызлыгыңны беренче урынга куй.

«Ә бәлки, мин начар дусдыр?»

Бу сорауны үзеңә бирү – синең мөнәсәбәтләреңә битараф булмавыңны күрсәтә.

Бәлки, син дә кайчак артык көнләшәсеңдер, авыр сүз әйтәсеңдер яки дустыңның фикерен тыңлап бетермисеңдер. Моның өчен үзеңне «токсик кеше» дип атарга кирәкми. Хатаңны тану, гафу үтенү һәм гамәлеңне үзгәртү мөһим.

Дуслык – ике яклы процесс. Аны саклау өчен ике кеше дә тырышырга тиеш. Ә берәү гел түзеп, икенчесе гел үз шартларын куеп торса, бу инде тигез дуслык түгел.

Дусны югалту авыр булырга мөмкин – хәтта бу мөнәсәбәтләр сиңа яхшылык китермәгән очракта да. Үзеңә моңсуланырга, үпкәләргә һәм сагынырга рөхсәт ит. Дуслык өзелү яшүсмерләр өчен чыннан да авыр кичереш була ала.

Чын дуслыкта син үзеңнең кем булуыңны яшерергә тиеш түгел. Дус – сине контрольдә тотучы түгел, ә яныңда үзең булып калырга мөмкинлек бирүче кеше.