САУ БУЛ, БАШ МИЕ!

Иманым камил, бу текстны 90% кеше укып бетермәячәк. Әмма шунысы бар: язмам нәкъ шул 90% кеше турында.

Соңгы елларда баш мие эшчәнлеге белән бәйле кыенлыкларга зарланучылар артканнан арта бара. Монда сүз үз игътибарыңны билгеле бер әйбердә җыйнап тота алмау, мөһим карар чыгарырга кирәк булганда уйларыңны туплау, уй-фикерләрне дөрес, аңлаешлы итеп җиткерә белмәү турында бара.

Иң кызганычы беләсезме нәрсә? Мондый проблемалар олыларда түгел, ә яшьләрдә киң таралган. Күпчелек кеше боларны стресс, хәлсезлек, экологиянең бозылуына бәйләп кенә карый, әмма алда санап үтелгәннәр чын сәбәпкә якын да килми.

Сәбәп нидә соң? Кешеләр туктаусыз “агып” торган мәгълүматтан  бәйлелекләрен өзәргә теләмиләр. Икенче төрле әйтсәк, баш мие эшчәнлеге белән проблемалар синең “тәүлек әйләнәсе” элемтәдә торырга теләп, кулыңа телефон алган көннән башланган.

Инде 2008нче елда ук хәлләр шәптән булмаган: интернет кулланучысы, социаль челтәрләрдә урнаштырылган бер текстның 20%ын да укымаган, озын абзацлардан исә бөтенләй качарга тырышкан. Ә бүгенге көндә хәлнең ниндирәк икәнен чамалыйсыңмы?

Тәүлек әйләнәсе интернет челтәренә тоташкан кеше текстны укымый диярлек, ул аны робот сыман “сканлый”, ягъни тулаем текстны укыйсы урынга, тегеннән-монда сикереп, ачкыч-сүзләр “йолкый”, мәгълүматны “моны башкалар белән бүлешеп буламы?” дигән позициядән карап анализлый – анысы да кем беләндер бу темага иркенләп фикер алышыр өчен түгел, ә әңгәмәдәшеңне билгеле бер эмоциягә этәрү өчен генә. Ә аннары бу язма турында баш миендә бернинди мәгълүмат та калмый диярлек.

Хәзерге кеше интернеттагы текстларны укымый, ә F хәрефе шаблоны буенча күз йөртеп кенә чыга. Укучы башта язманың беренче ике-өч юлын укый, аннары текстның уртасына “сикереп”, берничә юлны карап чыга, ә иң ахырда җәһәт кенә язманың иң азагына күчә – ни белән тәмамланганын беләсе килә бит!

Нәкъ менә шуңа күрә социаль челтәрләрдәге текстларның күбесе әйләндерелгән пирамида рәвешендә тәкъдим ителә: аскарак төшкән саен мәгълүмат кими бара, һәм ачкыч-сүзләр калын шрифт яисә смайликлар белән бирелә, чөнки бүгенге интернет кулланучысына мондый мәгълүматны кабул итү җиңелрәк.

Бик күп кеше зур текстлар укыганда кыенлыклар кичерә. Хәтта блог-пост интернет кулланучы ияләшкән озынлыктан бераз гына артып китсә дә, уку теләге кими. Калын-калын китаплар турында инде әйтеп тә торасы юк. Сиңа, мөгаен, “многобукв” (күп хәреф) дигән сүзтезмәне интернетта еш очратырга туры киләдер. Бу “җөмләләр артык күп, укып бетерә алмыйм мин моны” дигәнне аңлата. Шул рәвешле, ябык система барлыкка килә: язучыга күп язудан мәгънә юк – аны барыбер күпчелек кеше укып тормаячак, ә текстның (мәгънәнең) кимүе укучының диваналануына китерә.

Хәтта укырга яраткан кешеләр дә, көне буе социаль челтәрләрдә яшен тизлеге белән бер-берсен алыштырып торган кыска хәбәр-постлар, электрон хатлар карап утырганнан соң, кичке якта бик кызыклы китапны да укый алмаулары турында әйтәләр. Уку процессы чын җәзага әйләнә, чөнки:

1. Текстны сканлаудан туктавы кыен, син һаман мөһим өлешләрне эләктерергә теләп ачкыч-сүзләр эзли башлыйсың.

2. Көне буе дүрт-биш сүздән торган җөмләләр тирәсендә бөтерелгәннән соң, китаплардагы катлаулы җөмлә төзелешенә теш үтми һәм бер үк җөмләне ике-өч кат укырга туры килә.

Баш мие эшчәнлеге белән бәйле кыенлыклар турында сөйләшә идек... Күпләр фикер туплау, концентрациядә кыенлыклар туа башлауга, төрле витаминнар, дарулар эчәргә тотына, төрле курсларга языла. Әмма боларның берсе дә булышмаячак, чөнки син һаман гаджетыңа текәлеп утыруыңны дәвам итәсең.

Нишләргә?

Гаджетларны чын мәгънәсендә кирәк булганда гына кулга алырга. Бар яңалыкларлардан хәбәрдар булам дигән сылтау белән социаль челтәрләрне “листать” итеп утыруыңны ташла. Син бит үзеңнең кеше төсле җөмлә дә төзи алмый башлавыңны тоясың, әйеме? Ә утырып үз фикерләреңне кәгазьгә төшереп караганың бармы? Офография белән кыенлыклар, шулаймы? Пунктуация турында исә уйларга да куркыныч... “Миңа нәрсәгә инде ул хатасыз сөйләшергә, язарга өйрәнү, мин бит язучы я оратор булырга җыенмыйм” – диясең киләме? Алайса яп бу язманы, бүлмәңә ялгышып килеп эләккән китапларны да чыгарып ат. Син инде өметсез. Нигә икәнен төшендерүдән мәгънә юк, чөнки син барыбер аңламаячаксың.

Син әле һаман мондамы? Алайса иң соңгы һәм иң мөһим киңәш: яңадан китаплар укый башларга өйрән. Авыр булачак, әмма тырышып кара. Үзеңне көчләргә кирәк түгел, бүген ике бит укы, иртәгә өч, шул рәвешле арттыра бар. Әмма чын-чынлап укы, күз йөртеп утырудан бер файда да булмаячак. Һәм әзер бул: организмың булдыра алганча бу яңа шөгыльгә карышачак – баш та авырта башлаячак, йокы да киләчәк, тик син бирешмә.

Адәм рәтле җөмлә дә төзи белми торган яшелчә түгел, ә аңлы кеше буласың килсә, әлбәттә.

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 6 сентябрь 2019 - 14:06
    ӘТИ ЙОРТЫ Гөлсинурга авылда атасыннан мирас булып калган йортлары турында әнисе Сәвия бүген тагын шалтыратты: - Кызым, син кайчан барып рәтләп киләсең инде андагы эшләрне? Эчендәге әйберләрен җыеп түгәргә дә, сатарга кирәк инде өйне. Күпме торыр ул? Болай хуҗасыз килеш торса, тиз черер. Урыны да әйбәт йортның. Авыл уртасында. Хакларның әле әйбәт чагы. Акчасы артык булмас, кирәк җире табылыр.
    4747
    2
    92
  • 8 сентябрь 2019 - 10:29
    ИСКЕ ЙОРТ Яңа йорт салып, анда күченгәнгә тугыз ел үтсә дә, Гайшә карчык түбәләре тишелгән, ишеге кыйшайган, күбесенчә келәт вазифасын үтәгән иске өйне сүтәргә улы Рәискә моңа хәтле һич кенә дә ризалык бирергә теләмәде. Рәис, иске йортны сүтик, дип ничә кат сүз башламасын, Гайшә әби улының игътибарын башка якка бора торды, я аңа бик тә мөһим бүтән эш табып биргәләде.
    2784
    1
    77
  • 5 сентябрь 2019 - 10:08
    ӘНИ, СУ БИР! Зур хастаханәнең реанимация бүлеге янында күн эскәмиягә сеңеп диярлек утырган, ябык гәүдәле, башына ак яулык бәйләгән, моңсу-җитди кыяфәтле карчык яныннан табиблар, шәфкать туташлары тыз-быз үтеп йөри. Инде икенче атна моннан китми диярлек утырган әби аларның барысын да өмет тулы карашы белән каршы ала һәм сагыш белән озатып кала. Шәфкать туташлары... Нинди мәгънәле бу исем! Шәфкатьле!.. Менә берәрсе янына килер дә, әйтер кебек: ”Әбекәй, кызыгыз терелде. Бүген аны өйгә алып кайтып китәрсез”, - дияр кебек.
    2405
    0
    58
  • 24 август 2019 - 18:02
    ӘНИЗӘР (ХИКӘЯ) Алар газета-журнал нәшриятында очраштылар. Әнизәр, бер кочак кәгазь күтәреп лифттан чыгып килгәндә, колагына телефонын “ябыштырган” берәү белән бәрелеште.
    1833
    0
    20
  • 2 сентябрь 2019 - 14:57
    СУКЫР ЯЗМЫШ Электричкада кеше күп түгел. Көпә-көндез ник бушка куалардыр бу кадәр тимер өемен?! Әллә шул кеше юклыккамы – тавыш-тынсыз гына, шыңшып кына йөри ул бүген.
    1541
    0
    18

  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    102
    0
    2
  • 15 август 2019 - 09:28
    142 ЕЛ РӘТТӘН ЯҢГЫРЫЙ ТОРГАН СҮЗ! Нәкъ 142 ел элек, 1877 елның 15 августында Томас Эдисон телефоннан сөйләшкәндә «Hello» («Алло») сүзен кулланырга тәкъдим итә.

    1876 елда Филадельфияның бөтендөнья күргәзмәсендә Александр Белл исемле...
    99
    0
    0
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019