ШИҺАБЕТДИН МӘРҖАНИ КҮРГӘЗМӘСЕ АЧЫЛА

Шиһабетдин Мәрҗани – Россиянең танылган дин галиме, мәгърифәтчесе, педагогы, тарихчысы. Ул татар тарихында балкып торучы йолдыз. Мәрҗанинең XIX гасыр татар җәмгыяте үсешендә тоткан урыны гаять зур һәм әһәмиятле.

14 сентябрь көнне 14.00дә «Манеж» күргәзмәләр залында “Шиһабетдин Мәрҗани. Татар холкы” дип исемләнгән күргәзмә ачылачак. 
Биредә Ш.Мәрҗани күпкырлы шәхес (теолог, тарихчы, имам, фәлсәфәче) буларак тәкъдим ителәчәк. 


Үзәк экспонат, күргәзмәнең йөзек кашы булып 14 гасырдан безнең көннәргә килеп җиткән, Ш.Мәрҗанинең шәхси китапханәсеннән булган хәдисләр җыентыгы торачак. Әлеге кулъязма соңгы елларда Владимир Настич коллекциясендә сакланган. Мәскәүдә яшәүче әлеге Көнчыгыш белгече әйтүенчә, җыентык лаеклы урынын тапкан, бөек шәхеснең юбилее уңаеннан аны ТРның культура министры үзенә алган һәм “Казан Кирмәне” музей-тыюлыгына тапшырылган. 


Шулай ук күргәзмәдә Мәрҗанинең башка уникаль кулъязмаларын да күререгә мөмкин булачак. Аларның кайберләре хәтта Санкт-Петербургның Россия милли китапханәсеннән дә китереләчәк. 
Күргәзмәдә Ш.Мәрҗанинең Татарстан буйлап таралган төрле музейлардагы шәхси әйберләре беренче тапкыр бер урынга тупланачак. 


Тагын биредә Казан рәссамнары тарафыннан ясалган Мәрҗани портретларын, аңа багышланган каллиграфия эшләрен дә күреп булачак.

Күргәзмәдә без күпкырлы шәхес белән танышабыз. Мәрҗани – зыялы гаилә башлыгы да, дин белгече дә, тарихчы да, имам да, галим дә, философ та.

Бүген Мәрҗанинең сүзләре һәм эшләренә игътибар итсәк, аларда милли горурлык тоя алабыз. Ул безгә тарих белән кызыксынуда, белемгә омтылуда, башка милләтләргә ихтирамда үрнәк булып тора. Аның сәяхәтләрендә дөньякүләм һәм Россиянең мәдәни мирасы белән ихлас кызыксыну күренә. Аның сынлы сәнгать һәм музыкага карашында – ХХ гасыр башында татар әдәбияте, музыкасы, театры, рәсем сәнгатендә булган яңарыш, үсешнең елга башы.

Галимҗан Баруди, Һади Атласи, Садри Максуди, Хәсәнгата Габәши, Зыя Камали, Исмәгыйл Гаспралы – Мәрҗанинең укучылары һәм ул башлаган эшнең дәвамчылары. Алар Шиһаб хәзрәтне имам һәм галим буларак хөрмәт иткәннәр.

Хакыйкатькә тугрылык, икътисади һәм җәмгыяви активлык, галимлек. Бу сыйфатларны без Мәрҗанидә күрәбез. Галимнең вәгазе һәм үрнәге, аның чордашларын илһамландырган кебек, бүген безгә дә көч бирә.

Мәгърифәтче һәм педагог буларак, Мәрҗани дини мәгариф ислахын әзерләгән һәм тормышка ашыра башлаган. Бу юнәлештә аның фикердәше - укучысы Хөсәен Фәезхан да күп көч куйган. Мәгариф өлкәсендә Мәрҗани башкарырга өлгермәгән эшләрне аның шәкертләре Галимҗан Баруди һәм бертуган Бубыйлар тормышка ашырган. Мәдрәсә һәм Казан татар мөгаллимнәр мәктәбендә биргән дәресләреннән без Мәрҗанинең төгәл максат күреп көч куйганын күрәбез.

Беренче татар тарихчысы буларак Мәрҗани гомуммилләт тарихын тудыра. Ул төрле төрки халыкларны тугандаш, якын мәдәниятле итеп күрә, аларның дәүләтчелекләрен күз алдыннан уздыра. Татарларның килеп чыгышы мәсьәләсенә керткән ачыклык - Мәрҗанинең зур казанышы. Тарихи әсәрләрен укыганда галимнең ачык бер фикерен күрәбез: төрки халыклар – бер милләт. Безнең өчен тагын бер мөһим мәсьәлә: әсәрләрендә Мәрҗани татар халкының дөнья халыклары тарихында үз урыны барлыгын күрсәтте.

Мәрҗани милләт үсеше өчен төп мәсьәләләр дип түбәндәгеләрне билгели: тел чисталыгы, дин тоту, мәгариф үсеше.

Дин белгече һәм ислахчы буларак Мәрҗани мөселман дөньясы өчен игътибар үзәгендә торган күп мәсьәләләр буенча үз фикерен әйткән. Шул исәптән, һәр мөселманның дини мәсьәләләр буенча мөстәкыйль фикер йөртү буенча Шиһаб хәзрәтнең фикере бик кызыклы. Мәрҗани Россия мөселманнарының көндәлек тормышын замана таләпләренә туры китерә.

Имам буларак Мәрҗани тәвәккәл, кыю һәм мөстәкыйль булган. Габдулла Тукай да, Фатыйх Әмирхан да, Риза казый Фәхретдин дә имамның бу сыйфатларын ассызыклый. Мәрҗани намуслы, гадел, мөстәкыйль, илһамландыручы шәхес булган. Лидер буларак, ул татарларны телләр, фәннәр, кануннар өйрәнергә өнди. Һәм, беренче чиратта, үзе үрнәк күрсәтә.

Дини философ буларак Мәрҗани зур эш башкара. Ул фәнни белем белән дөньяга дини караш арасында каршылык юклыгын күрсәтә. Ул, Айдар Юзеев фикеренчә, үз методологиясе һәм исбатлаулар системасы булган татар фәненә нигез сала.

Йомгаклап, шуны да әйтеп китергә кирәк. Мәрҗани татар фикерендә бүген дә игътибар угында торган сорауларга җавап эзләгән. Юбилей елында күргәзмә галимебезнең мирасына тагын бер игътибар итергә чакыра. Бу кызыклы да, гаять мөһим эш тә, чөнки бу мирасның зур өлеше әле безгә таныш түгел. Мәрҗани әсәрләренең бер өлеше генә бастырылган, ә зур өлеше заманча татар теленә хәтта тәрҗемә дә ителмәгән.

Мәрҗанинең татар милләте формалашуына керткән өлеше игътибарга һәм киң җәмәгатьчелеккә тәкъдим итүгә лаек.

Галимне XIX гасырда борчыган күп кенә мәсьәләләр бүген безнең җәмгыятебез каршында да тора. Мәдәниятләрнең бер-берсе каршында ачык булуы, милли горурлык хисе, тарихи мирасны саклау, фикри (шул исәптән - иҗади) ирек. Шиһаб хәзрәтнең бу мәсьәләләргә карата фикерләре белән танышу, Мәрҗанине кызыклы бер әңгәмәдәш итә.

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 21 сентябрь 2019 - 20:55
    НИГЕЗ ЙОРТ Сания карчыкның бәгыренә төшкән сагыш иксез-чиксез иде. Бу сагышны бер генә үлчәмгә салып та, бер генә бизмәнгә куеп та булмыйдыр. Ул аны гүя утырган эскәмиясенә мәңгелеккә беркетеп куйган да үзе башка җаннар эзләп китеп барган. Шуңа күрәдерме, Саниянең күңеленә авыр булса да, аның җаны тыныч иде...
    2508
    1
    51
  • 22 сентябрь 2019 - 14:14
    ВӘСИЛӘ Күпләр өчен мәктәпнең ямен алып китте Вәсилә апалары. Шул китүеннән башка килә алмады Вәсилә яраткан мәктәбенә. Авыр чир утыз ике яшьлек чибәр хатынны, аяктан яздырып, урынга беркетте. Көннән көнгә сүнә барды Вәсилә, корый барды. Хастаханәдә дә аңардан тиз баш тарттылар. Үзенә берни әйтмәсәләр дә, табиблар Вәсиләнең ире Ниязны ачыктан-ачык кисәттеләр: “Без ярдәм итәрлек түгел...” Бианасы Кәримә карчык киленен им-томлап та карады. Тик Вәсиләне аягыннан еккан авыр чир китәргә килмәгән иде шул. Айлар буе ятты да ятты урында Вәсилә. Берни аңламаган биш яшьлек кызы Ләйлә белән аңардан да кечерәк улы Фәрит кенә: “Әни, тор инде. Кайчан мәктәпкә барасың?”, - дип җанын кыйдылар.
    1949
    1
    24
  • 26 сентябрь 2019 - 15:08
    ПЕРӘ Вәсил бүген дә иртә таңнан, әнисе урыныннан кузгалып кыштыр-мыштыр йөри башлауга ук, йокысыннан торып утырды. Әнә ул инде кичтән үк әзерләп куелган утыннарны мичкә тутырып, ут үрләтеп җибәргән, сыерны савып кереп, сөтен дә сөзеп куйган. Менә хәзер самавырга чиләктән су салыр, торбасына яңа өлгергән кузлы күмерләрне өстәп җибәрер. Мичтә дөрләгән ялкынга, самавыр торбасы «тәрәзәчек»ләреннән күз кыскан кузларга карап утырырга ярата ул. Улының иртәләрен әнә шулай онытылып, утларны күзәтеп утыруын әнисе сизми диярлек. Сизеп тә игътибар итмиме? Комачауламагач, ярый, утырсын инде, ихтыяры, дияме?
    1773
    0
    13
  • 12 октябрь 2019 - 11:30
    БУШ ЙОРТ Туганыннан артык күреп яраткан күршесе Зөһрә карчык үлеп, өч-дүрт ел үтүгә, аның өен авылның теге башында яшәгән ике балалы, яше утыздан арткан Зөлфәт сатып алгач, ялгызы яшәп яткан Гөлсемнең тынычлыгы югалды. Зөлфәтнең авыл халкына ясаган этлекләрен күреп-ишетеп белгән хатын, яңа күршеләре белән бик якыннан аралашмаса да, йорт-бакчалары терәлеп торгач, алардан качып та яши алмады.
    1654
    0
    14
  • 10 октябрь 2019 - 16:48
    ТУКТАЛЫШ “Тизрәк! Тизрәк!..” Кыска гына мизгелгә аңына килгән Айдар үз янында кайнашкан ак халатлы кешеләрнең кем икәнлеген дә, кая ашыкканнарын да аңламыйча, бөтен тәненә таралган кискен авыртудан тагын аңын җуйды... Тукталышта юл аша чыгарга басып торганда килеп бәрелгән машинаны ул хәтерләмәде. Изелгән аякларын бот төбеннән кисәчәкләрен белми иде әле утыз тугыз яшьлек авыл укытучысы...
    1644
    2
    24

  • 23 сентябрь 2019 - 15:32
    ЖВАЧКА: "БҮГЕН МИНЕМ ТУГАН КӨН!" Бүген без көненә берәр пачка чәйни торган ЖВАЧКАның туган көне. Аңа ничә яшь дип уйлыйсыз? Ничек уйлап тапканнар? Хәзер беләбез!
    136
    0
    0
  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    205
    0
    2
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019