"ГАЛӘМӘТ ХИМИК ГАЛӘМ"

«Сез нәзәкатьле исләр чыгарып акрын гына кайнап торган казанның матурлыгын күрергә сәләтле дип уйлап та карамыйм. Кешенең акылын сихерләп, хисләрен богаулап кан тамырлары буйлап шуышучы сыекчаларның да йомшак дәһшәтен дә бәяләү сезнең көчтән килми... Мин сезгә танылуны флаконнарга ничек салырга, җиңүне ничек кайнатырга, үлемне бөке белән капларга өйрәтә алам».

«Гарри Поттер» фэнтези-эпопеясының төп геройларыннан булган тылсымлы сыекчалар кайнату фәне профессоры Северус Снегг беренче дәресендә Хогвартс шәкертләренә шулай ди. Аның бу сүзләрен җиңеллек белән хәзерге җәмгыятьнең, белем бирү өлкәсенең иң мөһим фәннәренең берсе – химиягә карата кулланып булыр иде. Химия – табигатьтә, бар әйләнә-тирәдә, кухняда; хәтта кеше организмында барган барлык процессылар да химик реакцияләрдән тора.

Син инде хәзер әйтәчәксең – ууу, формулалар, Менделеев таблицасы, масса өлешләре, төш массалары һ.б. – скукотища. Әмма шундый төгәл һәм бар нәрсәне дә санап чыгарырга мөмкин булып күзалланган фәндә дә очраклыкларга урын бар икән. Вулканик резина (кулланылышка яраклы каучук төре), сагыз, нейлон (хатын-кыз чүәкләре, үтә нык җепләр ясау өчен менә дигән материал), йод, пенициллин, фосфор, глицерин, кока-кола, пенициллин (көчле антибиотик) һәм башкалар, һәм башкалар – болар барысы да очраклы рәвештә ясалган ачышлар! Химия тапкырлар һәм югалып калмаучыларны ярата. Без сиңа берничә гади химик тәҗрибә эшләп карарга тәкъдим итәбез. Бәлки нәкъ менә син төрле химик экспериментлар белән шөгыльләнгән вакытта берәр төрле яңа эчемлек яки кешелеккә бик кирәкле дару төрен таба алырсың. Алга!

Тәҗрибә №1. Йод белән металлга язу

Бу тәҗрибә өчен сиңа нибары шәм, йод һәм берәр нинди тимер предмет кирәк булачак. Җайланмалардан пипетка, энә һәм шкурка әзерләп куй.

  1. Шкурка ярдәмендә тимер предметны ялтырап тора торган хәлгә китер;

  2. Шәмне эретеп тимер предмет өстенә нечкә катлам итеп агыз (әгәр тимер әйберсен бераз җылытсаң, парафин тигезрәк ятачак);

  3. Металлга кадәр үтеп керерлек итеп тимергә берәр нинди язу яз, рәсем яса;

  4. Пипеткага йод тутырып канаучыклар өстенә тамыз;

  5. Берничә минуттан растворның төсе ачыграк була башлагач, йодны тагын тамыз – моны берничә тапкыр кабатла;

  6. Якынча бер сәгатьтән соң парафин катламны салдырыгыз – канаучыклар тирән булмаган буразналарга әйләнеп сез язган-ясаган символлар металл өстендә калачак. Мондый процесс химик ашату дип атала, ә асылында – тимернең йод белән реакциягә кереп тоз – тимер йодиды барлыкка килү.


Тәҗрибә №2. Янмый торган кулъяулык

Тәҗрибәгә әзерләнәбез: кулъяулык, силикат клее, яисә гади су, пинцет, бер кап шырпы, ацетон, тәҗрибә барышында ассистент ролен башкарырга бер данә дус барлыйбыз.

  1. Зур булмаган кулъяулыкны натрий силикаты растворына (силикат клеен су белән 1:10 пропорциясендә бутыйлар) я булмаса чиста суга тулысынча ман, әйбәтләп юешлә һәм сык;

  2. Кулъяулыкның бер читеннән пинцет белән эләктереп ацетонга манып алалар да шырпы ярдәмендә яндырып җибәрәләр;

  3. Ацетон бик тиз янып бетә, ә кулъяулык берни дә булмый, ул хәтта караймый-көлләнми;


Тәҗрибә сере – ацетонның яну температурасы шулкадәр түбән ки, ул яулыкны киптерергә дә җитми диярлек. Тәҗрибәдән соң кулъяулыкны җылы суда юуып, яңадан кулланырга була.

Тәҗрибә №3. Шәп егет

Кирәк булачак: чибәрлеге бераз булса да булган егет, бер данә теләсә нинди хуш исле парфюм, тәҗрибә нәтиҗәсен тикшереп карау өчен бер кыз.

  1. Душтан (мунчадан) чыкканнан соң парфюмны күп итмичә генә сөртенәсең;

  2. Иснең бераз сеңгәнен көтәсең;

  3. Үзеңнең күңелеңә хуш килгән кыз янына барып, аның тирәли бөтерелеп йөри башлыйсың (урамда булсаң, җил юнәлешен игътибарга ал!);

  4. Нәтиҗәләре турында безгә язып җибәрәсең.


КЫЗЫКЛЫ ФАКТ

1990-нчы еллардан башлап төрле веб-сайтларда дигидроген монооксидын куллануны чикләргә һәм тыярга дигән өндәүләр пәйда була башлый. Бу өндәүләрдә әлеге химик кушылманың куркыныч яклары саналып кителә: ул кислота яңгырларының төп компоненты, металларның коррозиясен тизәйтә һ.б. Куркынычына карамастан сәнәгатьтә аны төрле ризыкларга кушалар, атом станцияләрендә кулланалар, елга-диңгезләргә агызалар диелә сайтларда. 2007 елда бер Яңа Зеландия депутаты хәтта хакимият башлыгына хат юллый. Бу матдәнең гап-гади су (H2O) булуы аның (һәм тагын меңләгән кешенең) башына да килми.

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 21 сентябрь 2019 - 20:55
    НИГЕЗ ЙОРТ Сания карчыкның бәгыренә төшкән сагыш иксез-чиксез иде. Бу сагышны бер генә үлчәмгә салып та, бер генә бизмәнгә куеп та булмыйдыр. Ул аны гүя утырган эскәмиясенә мәңгелеккә беркетеп куйган да үзе башка җаннар эзләп китеп барган. Шуңа күрәдерме, Саниянең күңеленә авыр булса да, аның җаны тыныч иде...
    2624
    1
    55
  • 22 сентябрь 2019 - 14:14
    ВӘСИЛӘ Күпләр өчен мәктәпнең ямен алып китте Вәсилә апалары. Шул китүеннән башка килә алмады Вәсилә яраткан мәктәбенә. Авыр чир утыз ике яшьлек чибәр хатынны, аяктан яздырып, урынга беркетте. Көннән көнгә сүнә барды Вәсилә, корый барды. Хастаханәдә дә аңардан тиз баш тарттылар. Үзенә берни әйтмәсәләр дә, табиблар Вәсиләнең ире Ниязны ачыктан-ачык кисәттеләр: “Без ярдәм итәрлек түгел...” Бианасы Кәримә карчык киленен им-томлап та карады. Тик Вәсиләне аягыннан еккан авыр чир китәргә килмәгән иде шул. Айлар буе ятты да ятты урында Вәсилә. Берни аңламаган биш яшьлек кызы Ләйлә белән аңардан да кечерәк улы Фәрит кенә: “Әни, тор инде. Кайчан мәктәпкә барасың?”, - дип җанын кыйдылар.
    2077
    1
    25
  • 26 сентябрь 2019 - 15:08
    ПЕРӘ Вәсил бүген дә иртә таңнан, әнисе урыныннан кузгалып кыштыр-мыштыр йөри башлауга ук, йокысыннан торып утырды. Әнә ул инде кичтән үк әзерләп куелган утыннарны мичкә тутырып, ут үрләтеп җибәргән, сыерны савып кереп, сөтен дә сөзеп куйган. Менә хәзер самавырга чиләктән су салыр, торбасына яңа өлгергән кузлы күмерләрне өстәп җибәрер. Мичтә дөрләгән ялкынга, самавыр торбасы «тәрәзәчек»ләреннән күз кыскан кузларга карап утырырга ярата ул. Улының иртәләрен әнә шулай онытылып, утларны күзәтеп утыруын әнисе сизми диярлек. Сизеп тә игътибар итмиме? Комачауламагач, ярый, утырсын инде, ихтыяры, дияме?
    1842
    0
    14
  • 12 октябрь 2019 - 11:30
    БУШ ЙОРТ Туганыннан артык күреп яраткан күршесе Зөһрә карчык үлеп, өч-дүрт ел үтүгә, аның өен авылның теге башында яшәгән ике балалы, яше утыздан арткан Зөлфәт сатып алгач, ялгызы яшәп яткан Гөлсемнең тынычлыгы югалды. Зөлфәтнең авыл халкына ясаган этлекләрен күреп-ишетеп белгән хатын, яңа күршеләре белән бик якыннан аралашмаса да, йорт-бакчалары терәлеп торгач, алардан качып та яши алмады.
    1799
    0
    15
  • 10 октябрь 2019 - 16:48
    ТУКТАЛЫШ “Тизрәк! Тизрәк!..” Кыска гына мизгелгә аңына килгән Айдар үз янында кайнашкан ак халатлы кешеләрнең кем икәнлеген дә, кая ашыкканнарын да аңламыйча, бөтен тәненә таралган кискен авыртудан тагын аңын җуйды... Тукталышта юл аша чыгарга басып торганда килеп бәрелгән машинаны ул хәтерләмәде. Изелгән аякларын бот төбеннән кисәчәкләрен белми иде әле утыз тугыз яшьлек авыл укытучысы...
    1715
    2
    24

  • 23 сентябрь 2019 - 15:32
    ЖВАЧКА: "БҮГЕН МИНЕМ ТУГАН КӨН!" Бүген без көненә берәр пачка чәйни торган ЖВАЧКАның туган көне. Аңа ничә яшь дип уйлыйсыз? Ничек уйлап тапканнар? Хәзер беләбез!
    147
    0
    0
  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    215
    0
    2
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019