БӘХЕТЛЕ ЧУЛПЫ

«ЭЛЕК ТАТАР КЫЗЫН КҮРГӘНЧЕ ҮК... ИШЕТӘ ИДЕҢ!» – ДИП КАБАТЛАРГА ЯРАТА МИНЕМ ӘБЕКӘЙ. ҖАН ТЫНЫЧЛЫГЫМНЫ АЛГАН ӘЛЕГЕ ХИКМӘТЛЕ ГЫЙБАРӘНЕҢ МӘГЪНӘСЕН БЕЛҮ ТЕЛӘГЕ БЕЛӘН, ӘБИЕМНЕ АПТЫРАТА-ТИНТЕРӘТӘ БАШЛАДЫМ. АХЫР ЧИКТӘ СӨЙЛӘРГӘ РИЗАЛАШТЫРДЫМ!

Кечкенә сандык серләре

«Хикмәт – чулпыларда! Чылтырап торган чулпылары әллә каян ишетелеп торган кызларның», – диде әбием һәм үзенең кечкенә сандыгын ачып, бизәнү әйберләрен барларга кереште. Аның җыерчыклы битләре буйлап тамган энҗе бөртегедәй күз яшьләре тәгәрәде. Шушы бизәнү әйберләре янында үз вакытын көтеп яткан бер сыңар чулпы, күңел кылларына кагылып, ямьле балачагына кайтарды бугай аны.

Әбием ядкәрне бик кадерләп кенә кулларына алды, бер мизгел сокланып карап торды. Әйе, дөрестән дә, чулпы бик матур иде! Нәфис челтәр бизәкләр белән үреп эшләнгән, ә нәкъ уртасында шәмәхә кашы ялтырый! Әлеге ядкәр әнисеннән калган бердәнбер истәлек булганлыктан, әбием  аны күз карасы кебек саклый иде. Әйтерсең, ул гамьсез, гөнаһсыз балачагына әйләнеп кайта да, бәпкә үләне үскән Татар Ялтаны авылы сукмагыннан йөгереп китә. Шулвакыт аның күз алдына искерәк кенә авыл өе, итәк тулы бала белән калган тол әнисе килеп басадыр...

Тылсымлы чулпы әбиемнең күңел кылларын тәмам нечкәртә алырдай булгач, аның берәр кызыклы тарихы да бардыр әле дигән уй инде ничәнче кат күңелемнән йөгереп үтте. Ә әбием, яшерен уйларымны сизеп алгандай, бу юлы миңа, ниһаять, шәмәхә кашлы сыңар чулпының тарихын сөйләп бирде.

Карт әбием турында әбиемнең бәяны

1929нчы ел булган. Гади халыкка көн күрү шактый авыр, кешеләр көнне төнгә ялгап эшләсә дә, бер тиен акчага тилмерә. Шулар арасында минем әнием Мәгъзүмә дә бар. Бер көнгә кеше башына 100 грамм бөртек каралган! Хәллерәк кешеләрдә генә ат бар. Алар Чистай базарына бара, үзләреннән артып калган сөт, эремчек, йомыркаларны сатып, өс-башын карый, көнкүреш кирәк-яракларына тиенә.

Көннәрдән бер көнне «сәүдәгәрләр» белән бергә юлга әнием Мәгъзүмә дә чыга. Базарга нидер сатарга алып бара, күрәсең. Шәһәргә баргач, әниемнең күзе  карт зәркәнченең өстәлендәге көмеш әйберләргә төшә! Кояшта ялтырап яткан шәмәхә кашлы көмеш пар  чулпы аның җан тынычлыгын ала! Хыялында гына булса да, әлеге чулпыны калын толымнарына тагып карый ул. Чулпыларны үзенеке итү теләге көчәя генә бара. Тик бу мөмкин булмаган буш хыял гына, чөнки аның акчасы юк! Андый зиннәтле әйберләрне бары тик бай кызлары, хатыннары гына тага алган чор бит ул! Әмма чулпылар һаман онытылмый, төшләренә кереп йөдәтеп бетерә әнине...

Авылына кайткач, ял күрмичә бик тырышып эшли ул. Урак уру, көлтә бәйләү, печән күбәләү – берсе дә калмый. Нечкә, нәфис куллары суелып беткәнче тырыша, чулпыны алырга акча туплый. Тик ул икенче кат базарга барганда, сыңар чулпы гына калган була. Зәркәнче карт бу сыңар чулпының аңа бәхет кенә китерүен теләп, юрап кала. Сыңар чулпыны учына кысып, авыл сукмагы буйлап атлаганда, яланаяклы авыл кызының шатлыгы эченә сыймый! Әлеге мизгелдә әнием Мәгъзүмәдән дә бәхетлерәк кыз булмагандыр дөньяда...

Карт зәркәнче юравы

Чулпы карт әбиемнән – әлеге бәянне сөйләгән Роза әбекәемә, Роза  әбекәйдән – әниемә, әнкәемнән миңа күчте. Мин күп музейларда булдым, шул чордан калган бизәнү әйберләренең тарихы белән дә кызыксындым, тик әбиемнең сандыгындагы шәмәхә күзле сыңар чулпыдан да матуррак, күркәмрәген әле очратмадым.

5 яшемнән бирле мин Чистай шәһәрендәге «Балачак ритмнары» бию студиясенә йөрим. Кайда гына булмадым, нинди генә уңышларга ирешмәдем... Җиңүемнең төп сәбәпчесе – чәчемдәге юлдашым – сыңар чулпыдыр, дип уйлыйм. Ул миңа, кайчандыр карт зәркәнче юраганча, бәхет, шатлык, уңышлар гына китереп тора...

Альбина ГАЛИМУЛЛИНА

25.09.2015

Иң мөһим һәм кызыклы язмаларны Татмедиа Telegram-каналында укыгыз


Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 30 июль 2020 - 14:54
    КОЕ Кечерәк вакытында ерак әбисе аңа кое турында бер кызганыч хәл турында сөйләгән иде. Әбисе алардан җиде чакрым ераклыктагы авылда яши. Ерак әби исеме дә шуннан алынган. Имеш, кечкенә ятимә кызны үги әнисе кояш баегач коега суга җибәрә. Кайтмыйча озак тора кыз. Үги әни үз кызын кочаклап йоклап китә. Иртән таң суы алырга коега килгән апайлар су өстендә нәни баланың үле гәүдәсенә тап булалар. Шуннан соң бу коедан беркем дә су алмый. Үткән-киткән аннан әлләнинди ят авазлар килгәнен дә ишеткәләгән.
    1801
    0
    13
  • 6 август 2020 - 09:16
    ҖИР АСТЫНДАГЫ ЯЗМЫШЛАР — Әнкәй юк инде... Күптән юк. Мин бит детдом баласы. Әткәйне соң гына эзләп таптым. Эзләмәс тә, тапмас та идем. Әнкәй өчен үч аласым килде. Ул бит әнкәйне тереләй кабергә керткән, аңа көн күрсәтмәгән... Кыйналып, изелеп яшәгән-яшәгән дә, бердәнбер көнне газизен, биш яшьлек малаен калдырып, бакый дөньяга күчеп киткән. Мин эзләп тапканда әткәй бик бетеренгән иде. Үлем чигенә җиткән иде. Ә минем, укуны бетереп, аякка ныклап баскан чагым. Акыл керә башлаган чак... Ә бит мин, детдомда чакта, аны табып дөмектерергә антлар эчкән идем. Бармагымны кисеп агызган җылы канымны кабып сүз бирдем. Хәнҗәр әзерләдем.
    1137
    0
    5
  • 19 июль 2020 - 02:17
    ТӨССЕЗ ДӨНЬЯ Шулай үз дөньяма чумып, автобус тукталышына җиткәндә, бер егеткә килеп төртелдем. Колагымдагы наушниклар җиргә төшеп киттеләр. Аларны алырга үрелгәндә, егетнең агач шикелле басып торуын күреп: – Күзең күрмиме әллә? – дип сукрандым. Эчемнән шушы сүзләр өчен үз-үземне сүксәм дә, уйларымнан нәүмизләнеп, кәефем кырылган чак иде. – Күрмим, – диде егет тыныч кына.
    1055
    0
    10

Блоглар
  • МУСА ҖӘЛИЛ ИСЕМЕНДӘГЕ КӨРӘШ ЯРЫШЛАРЫ-2020 (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • CLUBTURBO WINTER DRIFT CUP ИКЕНЧЕ ЭТАП: ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «ӘЙДӘ, ШАЯРТ»: ФИНАЛ
  • ТАТАР ИҖАДИ КОМАНДАЛАРЫ АРАСЫНДА МИНИ-ФУТБОЛ
  • РУБИН–ДИНАМО 0:1 (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019