ТОРМЫШНЫҢ ТАШ КЫЯЛАРЫ

(булган хәл)

Илгиз белән Сәрия гаиләсенә олы кайгы килде. 25 яшьлек уллары Самат фаҗигале рәвештә һәләк булды. Улларын күмгәч, Илгиз зираттан өйләренә кайтмады. Беркемгә берни аңлатыйча, шәһәрдән артык ерак булмаган бакчасына китте. Анда төзи башлаган йортлары яшәрлек булмаганлыктан, мунчаның алгы өлешен торырга җайлаштырып, шунда яши башлады.

Яши башлады... Тик яшәүме соң бу, аның кебек яшәү?Баласын югалту кайгысыннан сынды Илгиз. Күтәрә алмады килгән бәләне. Аклы-каралы иске телевизорга төбәлеп, ләкин аның тавышын ишетмичә, көннәр буе ятты да, ятты Илгиз ятагында. Кайгысын басар өчен эчте дә, эчте. Тик аракы басмады шул кайгысын. Ул аның сагышына икенче төс, рәвеш кенә бирде. Йөз кат, мең кат “Нигә болай булды? Ни өчен?” дигән сорау белән камчылады да, камчылады үз-үзен.Уйланды да, уйланды Илгиз...

... Илгиз Сәрияне юл читендә кулын күтәреп машина тоткан чагында күреп алды. Шәһәрчә пөхтә-матур киенгән, зифа сынлы чибәркәй беренче күрүдән ошады Илгизгә. Илгиз дә төс-бите, үзен тотышы белән төшеп калганнардан түгел. Эше дә калымлы – такси йөртә. Югалып калмады, Сәриянең телефонын сорап алды. Аралаша торгач, араларында мәхәббәт кабынды. Яратышып, туйлап өйләнештеләр. Башта берничә ел тулай торакта яшәделәр. Илгиз көне-төне таксида, Сәрия магазинда сатучы булып, икесе дә тырышып-тырмашып эшләгәч, кооператив фатир алырга җайлары табылды. Кавышуларына дүртенче ел киткәндә, дөньяга яраткан уллары Самат туды. Теремек, матур малайны иркәләп үстереп ятканда, Сәрия тупылдап торган кыз алып кайтты. Лилия исеме бирделәр. Балаларын бик яраттылар алар икесе дә. Шулар тук булсын, бернигә мохтаҗлык күрмичә үссен дип Илгиз тырышты. Балаларга чит илнең яхшы киеме булсынмы, затлы уенчыклар булсынмы, тәмле ризык булсынмы... Һәр җәй саен диярлек дүртәүләп җылы якта диңгездә ял итеп кайтырга тырыштылар. Илгизнең әнисе Маһира карчык кына сукрана иде:”Балаларыгызны трай типтерәсез. Каникулда кайтсыннар миңа авылга, эшкә өйрәнерләр”, - дия иде. Тик Сәрия, бергәләп кунакка кайтып киткәләсәләр дә, ике бөртек баласын “тиресле” авылда үстерәсе килмәде. Кара тир чыгарып гомер буе колхозда савучы булып эшләгән Маһира карчык баштан ук сөймәде инде “гарадскуй” киленен. Тормышларына кысылмаса да, түзәлмәгәч әйткәләде инде аларга: “Артык рәхәт яшисез.Бозасыз балаларны”, - дип. Рәхәт яшисез дигән сүзләрендә, бәлки, хаклык та булгандыр да бит. Сәрия бик бәйрәмле генә тормыш яратты шул. Кунактан кунакка, туйдан туйга, кичәдә кичәгә йөрделәр. Үзләреннән дә кеше өзелмәде.

Сәрия балаларын иң яхшы дигән мәктәпкә бирде. Самат укуда артык алга китмәсә дә, Лилияләре “дүртле-бишлеләре” белән көн саен диярлек куандырып торды. Самат... Кай арада эләкте ул әфиюн сатучыларның кара җәтмәсенә? Мәктәпне бетергәч, әлеге дә баягы әнисе сөйләшеп-җайлап институтка укырга кертте. Тик бетерә алмады шул Самат укуын. Өченче курсны тәмамлагач, Самат әнисенә: “Мин сезгә ияреп йөрергә бала-чага түгел. Барыгыз үзегез Кара диңгезегезгә. Ә мин дуслар белән Байкалга сәяхәткә китәм”, - диде. Сәрия сөйгән улының теләгенә каршы тора алмады. Барсын, дөнья күреп кайтсын, диде. Шул китүдән Самат югалды. Ил буенча эзләүгә бирделәр. Бер елдан соң: “Юлга кайтырга акча салыгыз”, - дип хәбәр килде Саматтан. Салдылар. Тик ул кайтмады. Тагын салдылар, тагын юк. Кайгыга төшкән Илгиз чак эзләп табып алып кайтты улларын. Тик Самат танырлык түгел иде шул. Ниндидер сектага ияреп, юлдан чыккан егет әфиюнга тулысынча бәйләнгән иде. Тырышмады түгел, тырыштылар әтисе белән әнисе уллары өчен. Ничә кат түләүле хастаханәдә ятты Самат. Дәрәҗәле врачларга күрсәттеләр. Тик ул терелмәслек чиргә сабышкан иде шул инде. Гаиләләренә кайгы килде, кот китте. Илгиз башта машинасын сатты. Аннан гаражын. Кеше кыяфәтен югалткан Самат әнисеннән доза өчен акча талап та алды, хәйләләп-алдашып та алды, сугышып та алды, урлап та алды. Йорттагы сатарлык әйберне сатып бетерде. Кайтса кайтты өйгә, кайтмаса юк. Илгиз, син боздың аны, дип, Сәрияне гаепләде. Сәрия аңа күтәрелеп бәрелде. Сорамыйча түргә үткән кайгы алдында алар икесе дә көчсез иде. Аралары салкынайды, бер-берсеннән читләштеләр. Ачык, ягымлы кызлары Лилия дә үз эченә бикләнде. Вакытын күбрәк дус кызлары янында үткәрергә тырышты. Илгиз бер-ике үлем сатучыны төрмәгә дә утыртты. Бергә ашаган-эчкән, күңел ачкан дус-ишләре аларны тиз онытты. Шулай Самат, үзе кергән капканнан чыга алмыйча, яшәгән йортларының каршысындагы биек йорттан сикереп һәләк булды.

... Уйлады да уйлады Илгиз. Вакыт җанга табип диләр. Дөрес түгел шул. Вакыт үткән саен, Илгиз югалтуның зурлыгын, чынлыгын, төзәтеп булмаслыгын ныграк аңлый барды. Улын саклап кала алмаган өчен, килгән бәләне җиңә алмаган өчен, көчсезлеге өчен үзен-үзе гаепләде. Хатынына да рәнҗеше кимемәде. Тормышка өмете өзелде. Чиргә сабышкан уллары исән чагында күпме каннарын эчмәсен, ул киткәч, улына барысын да кичерде Илгиз. “Яшәсен генә иде, нинди генә булмасын, тере генә булсын иде”, - дип көннән-көнгә өзгәләнде ул.

... Ярым айнык Илгиз шуларны тагын бер кат башыннан кичереп ятканда, кемдер мунча ишеген шакыды. Китмәсләр микән, дип тормый яткан саен ныграк шакыдылар. Илгиз беркемне дә күрәсе килмәсә дә, торып ишекне ачкан иде, мунчага таякка таянган Маһира карчык килеп керде. Улының ябыккан, саргайган йөзенә, төпкә баткан күзләренә карады да: ” И, бала, бала...” дип озак кына баш селкеп торды. Югалып калган Илгиз әнисен сүзсез генә утырырга ымлады да, тагын ятагына ауды. “Улым, мин сиңа вәгазь укырга дип килмәдем”, – диде Маһира карчык. Тик әйтмичә дә булдыра алмыйм. Саматны күмгәнгә биш ай үтте. Син шул арада үзеңне дә күмеп өлгердең. Ә син бит – гаиләңнең башлыгы. Рәхәт чакта Сәрия белән бергә булдыгыз. Ә хәзер аны ташладың.” Киленен гомергә яратмаган Маһира карчыкның бу сүзләреннән аптырабрак калган Илгиз, башын борып, әнисенә карады. “Әйе, моңа хәтле бик рәхәт яшәдегез. Тик, улым, бер рәхәтнең бер кыены да була шул. Үзегез иркәләп боздыгыз Саматны. Менә шуңа шулай килеп чыкты да. Икегез дә гаепле. Алла кичерсен барыбызны да. Нинди генә булмасын, Сәрия - синең хатының. Авырлыкны да бергә күтәрергә тиешсез. Син, улым, ир кеше. Без – мин, хатының, кызың - синсез дә, Саматсыз да ятим калдык. Кемгә сыенырга безгә синнән башка? Беләм, аңлыйм сине, улым. Кайгың бик тә авыр. Сабырлык сорыйк Ходайдан, улым. Түземлек сорыйк. Кайгы биргән икән, аны күтәрерлек көч тә бирә ул адәм баласына”. Илгиз өнсез генә әнисен тыңлады да, тыңлады. Кара, үз кайгысына батып, әнисе барлыгын истән дә чыгарган бит ул. “Әни, ярый әле син барсың, ярый әле барсың...” дип эчтән кабатлады да, кабатлады Илгиз.

“Шундый ул тормыш, улым, - дәвам итте Маһира карчык.- Биек күкләрдә очып барган җиреңнән таш кыяга китерә дә сылый дөнья. Канатларың сынган килеш үрмәләп кара таш кыяга... Кемдер авыртуга карамый, өскә үрмәли. Кемдер аска егыла...”

Күпме калырга кыстаса да, Маһира карчык: “Мин мунчада кунарга килмәдем”, – дип өенә кайтып китте.

Иртәгәсен Илгизне аяклары автобус тукталышына алып киттеләр. Биш ай буе бармаган зиратка китте ул улы янына. Самат каберенә җитәрәк, анда басып торган ике хатын-кызны күреп туктап калды. Кызы Лилияне тиз таныды. Ә ярты ел эчендә ябыккан, картайган, бөрешкән хатынын чак таныды. Лилия, әтисен күреп алып, кулыннан тартып диярлек әнисе янына китерде. Сәрия, һәрвакыт диярлек көләч йөзле, шаян Сәрия сагыш тулы, яшьле күзләрен күтәреп, Илгизгә төбәлде. Тынлыкны Лилия бозды. “Әти, әни, Самат хәзер юк. Тик минегез бар бит. Нигә мине онытасыз?” диде тып-тын гына. Шуны гына көткәндәй, Сәрия буылып еларга тотынды. Илгиз, хатын-кызның күз яшенә түзә алмаган Илгиз, башка сүз таба алмыйча, хатынының башын күкрәгенә кысып, “Бетте... бетте... бетте...” дип кабатлады.”Карагыз әле, беркөн утырткан чәчәкләр тамыр алган”, - дип, Лилия чәчәк төпләрен йомшартып алды. “Эх, сибәргә су алмаганбыз”, – дип кайгырды. Аның сүзләрен шеткәндәй, җылы яңгыр ява башлады. Сәрия, беренче кат яңгыр күргәндәй, “Яңгыр...” дип уч төпләрен ачып күккә карады. “Яңгыр, Сәрия... Кайтабызмы?” – Илгиз әйттеме, терелә башлаган өмете әйттеме?

“Кайтабыз... кайтабыз... кайтабыз...” Әйтерсең дә, бу сүзне аңларга тырышып, кабатлады Сәрия.

... Зират капкасыннан, бер-берсенә тотынып, бер ир кеше, ике хатын кыз чыкканда аларның баш очында күксел болытларны аралап кояш чыгып килә иде...

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 21 сентябрь 2019 - 20:55
    НИГЕЗ ЙОРТ Сания карчыкның бәгыренә төшкән сагыш иксез-чиксез иде. Бу сагышны бер генә үлчәмгә салып та, бер генә бизмәнгә куеп та булмыйдыр. Ул аны гүя утырган эскәмиясенә мәңгелеккә беркетеп куйган да үзе башка җаннар эзләп китеп барган. Шуңа күрәдерме, Саниянең күңеленә авыр булса да, аның җаны тыныч иде...
    2364
    1
    48
  • 22 сентябрь 2019 - 14:14
    ВӘСИЛӘ Күпләр өчен мәктәпнең ямен алып китте Вәсилә апалары. Шул китүеннән башка килә алмады Вәсилә яраткан мәктәбенә. Авыр чир утыз ике яшьлек чибәр хатынны, аяктан яздырып, урынга беркетте. Көннән көнгә сүнә барды Вәсилә, корый барды. Хастаханәдә дә аңардан тиз баш тарттылар. Үзенә берни әйтмәсәләр дә, табиблар Вәсиләнең ире Ниязны ачыктан-ачык кисәттеләр: “Без ярдәм итәрлек түгел...” Бианасы Кәримә карчык киленен им-томлап та карады. Тик Вәсиләне аягыннан еккан авыр чир китәргә килмәгән иде шул. Айлар буе ятты да ятты урында Вәсилә. Берни аңламаган биш яшьлек кызы Ләйлә белән аңардан да кечерәк улы Фәрит кенә: “Әни, тор инде. Кайчан мәктәпкә барасың?”, - дип җанын кыйдылар.
    1805
    1
    23
  • 26 сентябрь 2019 - 15:08
    ПЕРӘ Вәсил бүген дә иртә таңнан, әнисе урыныннан кузгалып кыштыр-мыштыр йөри башлауга ук, йокысыннан торып утырды. Әнә ул инде кичтән үк әзерләп куелган утыннарны мичкә тутырып, ут үрләтеп җибәргән, сыерны савып кереп, сөтен дә сөзеп куйган. Менә хәзер самавырга чиләктән су салыр, торбасына яңа өлгергән кузлы күмерләрне өстәп җибәрер. Мичтә дөрләгән ялкынга, самавыр торбасы «тәрәзәчек»ләреннән күз кыскан кузларга карап утырырга ярата ул. Улының иртәләрен әнә шулай онытылып, утларны күзәтеп утыруын әнисе сизми диярлек. Сизеп тә игътибар итмиме? Комачауламагач, ярый, утырсын инде, ихтыяры, дияме?
    1704
    0
    12
  • 10 октябрь 2019 - 16:48
    ТУКТАЛЫШ “Тизрәк! Тизрәк!..” Кыска гына мизгелгә аңына килгән Айдар үз янында кайнашкан ак халатлы кешеләрнең кем икәнлеген дә, кая ашыкканнарын да аңламыйча, бөтен тәненә таралган кискен авыртудан тагын аңын җуйды... Тукталышта юл аша чыгарга басып торганда килеп бәрелгән машинаны ул хәтерләмәде. Изелгән аякларын бот төбеннән кисәчәкләрен белми иде әле утыз тугыз яшьлек авыл укытучысы...
    1528
    2
    22
  • 17 сентябрь 2019 - 10:59
    УКЫТУЧЫЛАР КӨНЕНӘ ШИГЫРЬЛӘР Шытым салып нәни йөрәгемә, Белем дөньясына озатучы. Һәр уңышым саен сөенүче Бары Сез ул, минем Укытучым!
    1441
    0
    0

  • 23 сентябрь 2019 - 15:32
    ЖВАЧКА: "БҮГЕН МИНЕМ ТУГАН КӨН!" Бүген без көненә берәр пачка чәйни торган ЖВАЧКАның туган көне. Аңа ничә яшь дип уйлыйсыз? Ничек уйлап тапканнар? Хәзер беләбез!
    129
    0
    0
  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    199
    0
    2
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019