КӘЛТӘ-КЕШЕЛӘР

Югарырак күтәрелгән  саен,сулыш алу кыенлаша бара. Син үзең дә инде суларга кыймыйсың. Чигәләрдә  кан куера. Алда - тагые бер адымга күтәрелдәй батынкылык . Артта - ...  Артка бөтенләй дә карамавың хәерле.

Табигатькә синең кем булуың барыбер. Табигать аяусыз. Ул барлык җан ияләренә дә бертигез карый. Аерма шунда гына – кемдер аңа яраклаша белә. Табигатьне яраклашып кына җиңәргә мөмкин.

Бераз гына тарих

Кешеләрне кыяларга менәргә кәлтәләр өйрәткән. Әйе, алар кәлтәләрнең һәр хәрәкәтен өйрәнеп калырга тырышканнар, һәм хәзер, юлларында кеше үтә алмас каршылыклар пәйда булганда, алар шул белемнәрен кулланалар.

Ярар, бусы болай – легенда өчен генә. Елъязмаларга күз салсагыз, гаеп альпинистларда булып чыгачак. Нәкъ менә алар әле СССР чорында ук, яңа дәүләтнең 30-еллыгын бәйрәм иткән көннәрдә «кыяменәр»ләр ярышы оештыралар. Аңлашыла инде – альпинист булгач, кыя менү осталыгың да булырга тиеш.

Әнә шундый ярышлар безнең Татарстанда да уздырылып килә. Кама Тамагы табигый кыялыгында үтә ул ярышлар. Быел Татарстан шәһәрләре һәм якын-тирә регионнардагы кыяменәрләр монда 13нче тапкыр җыелды.

Текә кәлтәләргә – текә кыялар

Кама Тамагында кыя юлларының төрлесе бар. Кыяменәрләр дә төрле, яшьләре биштән алып чиксезлеккә кадәр. Әйе, кыяменәр өчен көч – иң мөһим күрсәткеч түгел. Кайбер кыяларга көчле ирләр дә бирешә, ә алты-җиде яшьлек балалар бу каршылыкны җиңел генә үтәргә мөмкин. Шуңа күрә «стаж»лылар үз һөнәрләрен киләсе буынга тапшырып калдырырга тырыша. Кечкенәләрне (кыя ташына беренче генә аяк терәүче «зурлар»ны да) «Әлифба» дип аталган кыя трассасында өйрәтәләр. Монда һәр адым, һәр күчеш саннар белән билгеләнеп куелган. Тагын бер уңайлы ягы – өскә таба вертикаль буенча түгел, диагональ буйлап менәргә мөмкин. Кыскасы, бу кыяга менү мәктәбенең беренче классы.

Иң текә трасса – «Көзге» дип атала. Ул, кайсы яктан карама, чынлап та текә! Исемен көзге кебек шома булганлыгы өчен алган. Ләкин аңа менәргә өйрәнү дә камиллекнең чиге түгел, бөтендөнья кыяларын алырга җыенган кеше өчен ул – бер баскыч кына.

«Әлифба» өйрәнүчеләр

Булат белән Наилә – икетуганнар. Әтиләре – абыйлы-энеле кыяменәрләр. Быелгы фестивальгә алар ике гаилә булып килгәннәр. Булатның монда беренче килүе, кыялар белән дә беренче танышуы гына. Ләкин сәяхәтче стажы шактый инде аның. Ул саклана торган ябык урманнарга да яшерен керү юлларын белә. Булат янында Наилә – «бывалый» кыяменәр, «Әлифба»га да күтәрелгәне бар, әтисе белән ераграк сәфәрләрдә дә йөргәләгән.  Булат аңа кызыгып та, сокланып та карый. Бигрәк тә кичә төнлә учак саклаганнан соң.

Кыяменәрләр лагеренда һәр чатырның да үз учагы юк. Ике күршегә бер учак булырга мөмкин. Ә учак саклау гадәте бар. Әнә шулай итеп күршеләре Булат белән Наиләне учак сакларга калдырганнар. Конфет хакына билгеле. Төннең һәр сәгате өчен һәркайсына бер конфет. Яшь кыяменәрләрдә ихтыяр көче тәрбиялиләр.

Кыяменәр балыклар?!

Чытырманлыктан чыккач, күз алдыбызда Идел елгасы пәйда булды (Иделгә эпитетны махсус кулланмадым, үзеңә ошаганын уйлап табарсың). Карасак, ярда бер иске ятьмә аунап ята. Шуны юри 10-20 секундка (!) суга салып, кире чыгарса-а-ак!!! Сыртларын ялтыратып, бармак кадәр балыклар сикергәли. Кызганып, ятьмәне кабат суга озаттык. Инде тагын күтәрсәк, балыклар китмиләр бит. Безне ошатканнар, күрәсең... Ә-ә, ю-юк, ятьмәгә уралып, чыга алмыйча яталар икән ләбаса. Бу балыклар бер дә кыяменәрләргә охшамаган... Югыйсә, күптән чыгып качарлар иде! Луиза туташның йөрәге урталай ярыла язды. Һәр балыкны: «Гафу ит, бәләкәчем», - дип суга сала барды... Балыкларга бердәнбер указ: бүгеннән үк кыяменәрлеккә өйрәнә торсыннар!

9 төймә ярдәмендә...

«Магнезия» сүзе кыяменәрләр авызыннан бертуктаусыз яңгырап торды. Ниндидер пароль бугай ул! Астан берәү кыя башында помидордай кызарып чыккан кыяменәргә: «Әй, кулыңны магнезия белән сөртергә идең!» - дигәч, тирә-якта хихылдау да михылдау. Без генә аңламый торабыз. Чит планетадан килеп төшкәнбезмени?! Шуннан соң үземне-үземне битәрләп йөрдем: нетбукны елның 365 көнендә үзем белән йөртә идем... Ә бу юлы... Башың чүмеч булса, шулай инде... Аның каравы, бүлмәгә кергәч, күзләрем белән тирә-якта нетбукны эзли башлады. Таптым! Кабыздым! Интернетка тоташтым! 9 төймәгә баскач (8 хәреф=м+а+г+н+е+з+и+я + Enter), арлы-бирле талпынган күңел, ниһаять, тынычланды. Менә хәзер бик белдекле кыяфәт белән магнезиянең нилеген аңлатам: ул – магний тозыннан гыйбарәт булган ак төстәге порошок яисә измә. Магнезия кулларны корытып, әйберне яхшырак эләктерү мөмкинлеге бирә. Ул спортчыларның аркасында һәм бил турында махсус капчыкта була.

Кыяда – флэш-моб!

Сулышны бер алам, бер чыгарам... Бер алам, бер чыгарам... Кыяменәрлек буенча республика чемпионатында катнашучыларның торган урыны би-и-к югарыда. Аларга бу юлны үтү, билгеле, пүчтәк! «Хәлләрегез ничек?» Әллә миңа чит-ят тавышлар ишетелә башладымы? Башымны күтәрсәм, ике кыз елмаеп карап утыра (мавыгып сөйләшә-сөйләшә исемнәрен сорарга онытылган). Быел 9нчы класска баралар. Кызларның берсе монда 4 яшьтән бирле килә икән. Кызларга кушылып, өчәүләп флэш-моб оештырдык. Безгә очраган һәр кешенең хәлен белешәбез. Һәм, ни гаҗәп, барлык кыяменәрләрнең дә кәефе шәп... Хет берсе булса да начар яисә уртача дисен иде... Андыйларның саны – НУЛЬ!

 

 

 

[gallery link="file" size="medium" ids="1194,1196,1198"]

 

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 21 сентябрь 2019 - 20:55
    НИГЕЗ ЙОРТ Сания карчыкның бәгыренә төшкән сагыш иксез-чиксез иде. Бу сагышны бер генә үлчәмгә салып та, бер генә бизмәнгә куеп та булмыйдыр. Ул аны гүя утырган эскәмиясенә мәңгелеккә беркетеп куйган да үзе башка җаннар эзләп китеп барган. Шуңа күрәдерме, Саниянең күңеленә авыр булса да, аның җаны тыныч иде...
    2508
    1
    51
  • 22 сентябрь 2019 - 14:14
    ВӘСИЛӘ Күпләр өчен мәктәпнең ямен алып китте Вәсилә апалары. Шул китүеннән башка килә алмады Вәсилә яраткан мәктәбенә. Авыр чир утыз ике яшьлек чибәр хатынны, аяктан яздырып, урынга беркетте. Көннән көнгә сүнә барды Вәсилә, корый барды. Хастаханәдә дә аңардан тиз баш тарттылар. Үзенә берни әйтмәсәләр дә, табиблар Вәсиләнең ире Ниязны ачыктан-ачык кисәттеләр: “Без ярдәм итәрлек түгел...” Бианасы Кәримә карчык киленен им-томлап та карады. Тик Вәсиләне аягыннан еккан авыр чир китәргә килмәгән иде шул. Айлар буе ятты да ятты урында Вәсилә. Берни аңламаган биш яшьлек кызы Ләйлә белән аңардан да кечерәк улы Фәрит кенә: “Әни, тор инде. Кайчан мәктәпкә барасың?”, - дип җанын кыйдылар.
    1949
    1
    24
  • 26 сентябрь 2019 - 15:08
    ПЕРӘ Вәсил бүген дә иртә таңнан, әнисе урыныннан кузгалып кыштыр-мыштыр йөри башлауга ук, йокысыннан торып утырды. Әнә ул инде кичтән үк әзерләп куелган утыннарны мичкә тутырып, ут үрләтеп җибәргән, сыерны савып кереп, сөтен дә сөзеп куйган. Менә хәзер самавырга чиләктән су салыр, торбасына яңа өлгергән кузлы күмерләрне өстәп җибәрер. Мичтә дөрләгән ялкынга, самавыр торбасы «тәрәзәчек»ләреннән күз кыскан кузларга карап утырырга ярата ул. Улының иртәләрен әнә шулай онытылып, утларны күзәтеп утыруын әнисе сизми диярлек. Сизеп тә игътибар итмиме? Комачауламагач, ярый, утырсын инде, ихтыяры, дияме?
    1773
    0
    13
  • 12 октябрь 2019 - 11:30
    БУШ ЙОРТ Туганыннан артык күреп яраткан күршесе Зөһрә карчык үлеп, өч-дүрт ел үтүгә, аның өен авылның теге башында яшәгән ике балалы, яше утыздан арткан Зөлфәт сатып алгач, ялгызы яшәп яткан Гөлсемнең тынычлыгы югалды. Зөлфәтнең авыл халкына ясаган этлекләрен күреп-ишетеп белгән хатын, яңа күршеләре белән бик якыннан аралашмаса да, йорт-бакчалары терәлеп торгач, алардан качып та яши алмады.
    1654
    0
    14
  • 10 октябрь 2019 - 16:48
    ТУКТАЛЫШ “Тизрәк! Тизрәк!..” Кыска гына мизгелгә аңына килгән Айдар үз янында кайнашкан ак халатлы кешеләрнең кем икәнлеген дә, кая ашыкканнарын да аңламыйча, бөтен тәненә таралган кискен авыртудан тагын аңын җуйды... Тукталышта юл аша чыгарга басып торганда килеп бәрелгән машинаны ул хәтерләмәде. Изелгән аякларын бот төбеннән кисәчәкләрен белми иде әле утыз тугыз яшьлек авыл укытучысы...
    1644
    2
    24

  • 23 сентябрь 2019 - 15:32
    ЖВАЧКА: "БҮГЕН МИНЕМ ТУГАН КӨН!" Бүген без көненә берәр пачка чәйни торган ЖВАЧКАның туган көне. Аңа ничә яшь дип уйлыйсыз? Ничек уйлап тапканнар? Хәзер беләбез!
    136
    0
    0
  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    205
    0
    2
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019