ҮЗ ЮЛЫМ: КАЕННАРНЫҢ КҮЗ ЯШЕ

Каеннарның күз яше


Сәер бер гадәтем бар минем. Ялгыз гына урманга йөрергә яратам.

Каен җиләкләре кызарган чак. Шундый вакытта ничек инде өйдә утырасың, ди? Сыер көтүе басу капкасын чыгып киткәч, мин дә, кулыма кәрҗинемне тотып, таныш сукмактан урманга таба кузгалдым. Урман ерак түгел бездән. Әби әйтмешли, кул сузымында гына. Тирә-якта беркем дә юк. Тынлык. Бары тик чут-чут итеп кошлар сайрый. Сандугачлар җырын тыңлый-тыңлый, урманга килеп җиткәнемне сизми дә калганмын. Ә монда?! Монда нинди генә кошлар сайрамый! Нинди генә көйләр агылмый! Концерт залларың, Бах, Бетховеннарың бер кырыйда торсын! Ә иртәнге урман һавасы?! Шулкадәр саф, чиста. Ә агачлар? Агачларга гына күз салыгыз! Зур тантанага әзерләнгәннәрмени?! Ямь-яшел күлмәкләрен киеп алганнар да, бер-берсенә күз кысышкандай, көязләнеп утыралар. Мине күргәч: ” Хуш киләсең, гүзәл кыз! “- дигәндәй,шаулашып та алдылар. Әнә усак егете зифа буйлы каен кызы белән нидер сөйләшә. Серләре килешә бугай, минем якынлашуымны да сизмиләр. Ни хакында гапьләшәләр икән? Беләсе иде... Әкрен генә килдем дә ап-ак кәүсәле каен кызын кочып алдым. Усак егете сискәнеп китте. Ризасызлык белдереп, җиңнәре белән селтәнә, шаулый башлады. Куркып киттем.

- Ни әйтергә телисең, усаккай, әллә каен кызы өчен куркасыңмы? Тимим мин аңа, тимим, - дип әйтергә ашыктым мин.

Усак егете җиңел сулап куйды да:

- Әйе, курыктым. Сез, адәм балалары, шулкадәр битараф, рәхимсез, шәфкатьсез бит. Табигать яшәү чыганагы икәнлеген оныта барасыз. Борынгы әби-бабаларыгыз яшәгән чорларга гына күз салыгыз. Табигать-Җир ана аларны ачлыктан да, корылыктан да, суыктан да саклап калган. Черек бәрәңге, алабута, кычыткан ашап үскәннәр; ә кышын зәмһәрир суыкларда кипкән тизәк белән кыш чыкканнар, тик табигатькә зыян салмаганнар. Суык дип, артык агач та кисмәгәннәр, тамак ач дип, каен суы да агызмаганнар. Ә бүгенге яшь буын? Табигать турында уйламыйсыз да. Ә бит туган йортыбыз- табигать сезнең ярдәмгә мохтаҗ. Ул яралы, сагышлы. Менә бу аланда элек шундый матур түгәрәк күл булган. Ә хәзер, күрәсеңме аны, акыллы кыз? Юк шул, кипкән-корыган ул. Ә каен дустымның,күрәмсең, җәй башы гына булса да, йөзләре саргаеп килә.

Мин каенга күтәрелеп карадым. Чыннан да, каенның чәчләренә чал керә башлаган,сылу тәне дә берничә җирдән җәрәхәтләнгән. Мин кыюсыз гына:

- Ни кайгыдан саргаясың, каенкай?- дип сүз каттым.

- И гүзәлкәй, сөйләсәм ышанмассың шул, әнә әз генә алгарак атласаң, үзең күрерсең, -дип авыр сулап куйды ул.

Эчкәрәк атлыйм. Һәм... Төз чыршылар кочагына сыенып үскән каен кызларының ботарлануын, җәрәхәләнүләрен күреп, йөрәгем кысылып куйды. Җан өшеткеч хәл... Кечерәк буйлы каеннарның кәүсәләрендә яртылаш диярлек эчкә батып кергән балта эзләре. Бер каен кызын дүрт җирдән яралаганнар. Яралардан каенның күз яшьләре саркый. Кайсыдыр рәхимсезе суын агызып алган да китеп барган. Яшь каеннар инде сула башлаган күк тоелды миңа. Кайсы гына каенга карасам да, шул хәл. Бер генә ярасыз каен кызы калмаган диярлек. Дөрес, кайберләрендәге ярага нидер сылап куелган. Тик анысы да аннан-моннан гына эшләнгән эш икәне күренеп тора, чөнки әкрен генә су саркый. Күз алдына яралы каен кызлары. Күз карашлары моңсу. Мине күргәч, берсе ыңгырашып куйды. Яралары аннан-моннан бәйләнгән каен кызы ярсып сүз башлады:

- Әй, кешеләр, сез нигә бу кадәр рәхимсез? Ни өчен ел саен безне елатасыз? Без дә бит сезнең кебек сулыйбыз, үсәбез, яшибез. Сез кешеләргә никадәр файда китерәбез: яфракларыбыз, бөреләребез, суыбыз белән дәвалыйбыз; йомшак яфраклы милекләребез тәнегезгә никадәр сихәт бирә, ә сез шуның кадерен белмисез. Әле яши генә башлаган никадәр кызларыбызның, улларыбызның гомеренә балта чабасыз. Ел саен күпме дустыбыз һәлак була. Туктагыз! Сез бит үзегезнең киләчәгегезгә селтәнәсез. Исегезгә төшәр соң булыр, соң булыр, соң булыр. Соң булыр.... соң булыр...

Каен кызын тыңлаганда, минем күз алдымнан бер-бер артлы шыр ялангач урамнар, кап-кара басулар, төбе-тамыры кара көеп беткән агачлар, машиналар гүләве, кислород алу өчен чиратка баскан кешеләр үтте. Ирексездән күзләрем яшьләнде, миңа бик оят иде. Шулай да:

- Сылукай, борчылма, мин хәзер дусларымны чакырам, без сезгә ярдәм итәрбез. Яраларыгызны дәваларбыз һәм урманга керүчеләрне кисәтергә тырышырбыз.

Минем шулай әйтүем булды, каен кызы рәхмәт әйткән кебек, яшел чуклары белән битемнән сыйпап алды. Ә мин кайтыр юлга чыктым, җиләк кайгысымыни монда? Мин ашыктым, кире киләсе дә бар бит әле. Ә уйларым аякларны да уздыра.

Чыннан да, 20-30 елдан сулар өчен һаваны сатып ала башласак, чирәм-үлән кара көеп бетсә, кошлар сайравын машиналар тавышы алыштырса нишләрбез? Юк, юк! Уйлавы да куркыныч хәтта. Минем әле шау чәчәкле урман-кырларда йөрисем, бәбкә үләннәрдә тәгәрисем, сандугач сайрауларын тыңлыйсым, татлы саф чишмә суларын эчәсем, шифалы һавасын сулыйсым килә!

Энҗе Халикова, 
Саба районы, Шәмәрдән лицее

Нравится
Комментарии (0)
Осталось символов:
Шәп укыла
  • 21 сентябрь 2019 - 20:55
    НИГЕЗ ЙОРТ Сания карчыкның бәгыренә төшкән сагыш иксез-чиксез иде. Бу сагышны бер генә үлчәмгә салып та, бер генә бизмәнгә куеп та булмыйдыр. Ул аны гүя утырган эскәмиясенә мәңгелеккә беркетеп куйган да үзе башка җаннар эзләп китеп барган. Шуңа күрәдерме, Саниянең күңеленә авыр булса да, аның җаны тыныч иде...
    2508
    1
    51
  • 22 сентябрь 2019 - 14:14
    ВӘСИЛӘ Күпләр өчен мәктәпнең ямен алып китте Вәсилә апалары. Шул китүеннән башка килә алмады Вәсилә яраткан мәктәбенә. Авыр чир утыз ике яшьлек чибәр хатынны, аяктан яздырып, урынга беркетте. Көннән көнгә сүнә барды Вәсилә, корый барды. Хастаханәдә дә аңардан тиз баш тарттылар. Үзенә берни әйтмәсәләр дә, табиблар Вәсиләнең ире Ниязны ачыктан-ачык кисәттеләр: “Без ярдәм итәрлек түгел...” Бианасы Кәримә карчык киленен им-томлап та карады. Тик Вәсиләне аягыннан еккан авыр чир китәргә килмәгән иде шул. Айлар буе ятты да ятты урында Вәсилә. Берни аңламаган биш яшьлек кызы Ләйлә белән аңардан да кечерәк улы Фәрит кенә: “Әни, тор инде. Кайчан мәктәпкә барасың?”, - дип җанын кыйдылар.
    1949
    1
    24
  • 26 сентябрь 2019 - 15:08
    ПЕРӘ Вәсил бүген дә иртә таңнан, әнисе урыныннан кузгалып кыштыр-мыштыр йөри башлауга ук, йокысыннан торып утырды. Әнә ул инде кичтән үк әзерләп куелган утыннарны мичкә тутырып, ут үрләтеп җибәргән, сыерны савып кереп, сөтен дә сөзеп куйган. Менә хәзер самавырга чиләктән су салыр, торбасына яңа өлгергән кузлы күмерләрне өстәп җибәрер. Мичтә дөрләгән ялкынга, самавыр торбасы «тәрәзәчек»ләреннән күз кыскан кузларга карап утырырга ярата ул. Улының иртәләрен әнә шулай онытылып, утларны күзәтеп утыруын әнисе сизми диярлек. Сизеп тә игътибар итмиме? Комачауламагач, ярый, утырсын инде, ихтыяры, дияме?
    1773
    0
    13
  • 12 октябрь 2019 - 11:30
    БУШ ЙОРТ Туганыннан артык күреп яраткан күршесе Зөһрә карчык үлеп, өч-дүрт ел үтүгә, аның өен авылның теге башында яшәгән ике балалы, яше утыздан арткан Зөлфәт сатып алгач, ялгызы яшәп яткан Гөлсемнең тынычлыгы югалды. Зөлфәтнең авыл халкына ясаган этлекләрен күреп-ишетеп белгән хатын, яңа күршеләре белән бик якыннан аралашмаса да, йорт-бакчалары терәлеп торгач, алардан качып та яши алмады.
    1654
    0
    14
  • 10 октябрь 2019 - 16:48
    ТУКТАЛЫШ “Тизрәк! Тизрәк!..” Кыска гына мизгелгә аңына килгән Айдар үз янында кайнашкан ак халатлы кешеләрнең кем икәнлеген дә, кая ашыкканнарын да аңламыйча, бөтен тәненә таралган кискен авыртудан тагын аңын җуйды... Тукталышта юл аша чыгарга басып торганда килеп бәрелгән машинаны ул хәтерләмәде. Изелгән аякларын бот төбеннән кисәчәкләрен белми иде әле утыз тугыз яшьлек авыл укытучысы...
    1644
    2
    24

  • 23 сентябрь 2019 - 15:32
    ЖВАЧКА: "БҮГЕН МИНЕМ ТУГАН КӨН!" Бүген без көненә берәр пачка чәйни торган ЖВАЧКАның туган көне. Аңа ничә яшь дип уйлыйсыз? Ничек уйлап тапканнар? Хәзер беләбез!
    136
    0
    0
  • 27 август 2019 - 11:02
    РОССИЯДӘ ШӘП ФИЛЬМ ТӨШЕРӘ БЕЛӘЛӘР! 27нче август – Россия кинематографиясе көне. Россиядә, Совет чорында төшерелгән фильмнарга карата шикләнеп караучылар шактый, әмма син андыйлардан булсаң, бу язманы ябып куярга ашыкма, чөнки Россия кинематографиясе “Ёлки”, “Притяжение”, “Бабушка лёгкого поведения” ише чүп-чардан гына тормый. Һәм без сиңа блогер Badcomedian фикеренчә иң яхшы 5 рус телле фильм тәкъдим итәбез!
    205
    0
    2
  • TAT CULT FEST 2019
  • ПИТРАУ-2019: КАРЕНДӘШЛӘР, АРУМЫ СЕЗ?
  • ПЕЧӘН БАЗАРЫ – 2019